Vanvn- Đã có nhiều nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ viết về mùa hè và hoa phượng nhưng với họ thường là những phượng thắm tươi giữa mùa, phượng yêu, phượng buồn… chứ không phải chút phượng hoang hoải cuối cùng, chỉ để người ta nhận ra: “Mùa thu tới!”.
Sắc hoa màu nhớ*
Khi tôi bắt đầu viết những dòng chữ này, thành phố dường như đã đi qua gần hết mùa hè rồi. Tiếng ve hầu như tắt hẳn sau những tàng lá xanh um ngăn ngắt. Và những buổi chiều sẩm tối ở vùng ven ngoại thành này thỉnh thoảng vẫn còn tiếng tắc kè rúc lên báo từng hồi: “Hết hè! Hết hè!…”. Nghe mà não nuột!
Thuở nhỏ, còn đi học thì tôi cũng vẫn còn biết đến hè, biết cái cảm giác “lòng man mác buồn”, biết nghêu ngao những lời ca “chín mươi ngày qua chứa chan tình thương”, cũng như bắt chước ai kia e ấp “cánh phượng hồng ngẩn ngơ” để “giữa giờ chơi mang đến lại mang về”… Chứ kể từ khi ra đời đi làm rồi thì hầu như ngày nào cũng như ngày nấy. Mùa hè cũng như mùa gần Tết, loay hoay hồi thì chỉ nhớ đến ngày làm, ngày chấm công và những ngày nghỉ phép mà thôi.
Sáng nay, trên đường đi làm, thoáng thấy vài đốm phượng đỏ cuối mùa le lói trên những hàng lá xanh lại thấy nhớ nhung da diết đến lời ca mở đầu trong một bài hát của nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông: “Hoa phượng rơi đón mùa thu tới/ Màu lưu luyến nhớ quá thu ơi…”.
Với biết bao người, phượng vẫn luôn tươi thắm, vẫn đỏ rực, vẫn hừng hực một màu mạnh mẽ giữa nắng hè oi ả. Nhưng rồi, đến khi tiết trời chuyển dần sang chớm thu, “mùa vàng hoa cúc”, thì hoa phượng cũng dần lặng lẽ lui lại phía sau. Nhìn thật kỹ, thật lâu, ta mới có thể bắt gặp vài đốm phượng đỏ còn sót lại cuối mùa. Đang giữa hè, phượng rơi ngập sắc hồng tô lối, xác phượng vẫn tươi vui như màu pháo cưới đưa em về phía bên chồng ngày nào. Nhưng cho đến thời điểm này thì những đốm phượng lẻ loi rơi xuống chính là báo hiệu cho ai đó biết mùa thu đã chính thức cận kề.
Ánh nắng chói chang của mùa hè phương Nam trứ danh đã dịu bớt lại. Những cuộc du lịch nghỉ xả hơi cho gia đình, cho công ty trong dịp hè cũng vừa xong xuôi. Trẻ con bịn rịn chia tay những chiều hè đồng quê yên ả, từ biệt ông bà nội ngoại, í ới gọi nhau chuẩn bị tập vở, bút viết, đồ dùng học tập cho một năm học mới. Phụ huynh thì lại tiếp tục hành trình dấn bước vào những cuộc chạy đua tuyển sinh đầu cấp muôn thuở.
Tôi, cũng như phần lớn mọi người, cũng phải guồng chân làm lụng kiếm tiền, loay hoay trong vòng xoáy sinh nhai. Chỉ thỉnh thoảng lại vô tình bất chợt ngước mắt lên bắt gặp một trái trứng cá chín đỏ giữa vòm xanh, trái xương rồng hườm hườm phía xa xa sau hàng rào đầy gai hay chỉ đơn giản là nhành phượng vĩ đỏ rực lấp ló trong tàng cây giữa sân trường hôm mang hồ sơ đi nộp đăng ký cho con bên chỗ mới… Nhiêu đó thôi, cũng đủ làm cho con người ta bần thần, xao xuyến khôn nguôi.
Ngày xưa, nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông mặc dù đã đem “chút tình riêng gởi núi sông” vậy chứ, tâm hồn đa cảm dễ rung động của một người nhạc sỹ khiến ông “vẫn nhớ một trời, vẫn nhớ đời đời…”. Làm sao mà có thể nói quên là quên ngay được hình ảnh “phượng rơi rơi trong lòng tôi”!
Đã có nhiều nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ viết về mùa hè và hoa phượng nhưng với họ thường là những phượng thắm tươi giữa mùa, phượng yêu, phượng buồn… chứ không phải chút phượng hoang hoải cuối cùng, chỉ để người ta nhận ra: “Mùa thu tới!”. Người nhạc sĩ xưa đã “hát trong màu hoa nhớ” với những nỗi niềm u hoài về người ra đi. Nhưng, người ra đi thì cũng đã đi biền biệt, có quay lại bao giờ, để lại nơi đây một thềm vắng với xác hoa hồng mênh mông…
Cảm ơn hoa phượng đã giữ gìn sắc đỏ trong suốt mùa hè! Sau một mùa xuân bừng bừng đủ các màu hoa tươi thắm đón Tết thì mùa hè dường như thiệt thòi hơn với ít loài hoa được nhắc đến hơn. Nói tới mùa hè, người ta thường chỉ nghe tả về những ngày dài dằng dặc với ánh nắng chói chang, làn gió thổi sàn sạt khô khốc trên da, tiếng ve sầu rên rỉ inh tai từ sáng đến gần tối mịt… chứ ít ai kể về những loài hoa chào hè. Thì đó, vẫn còn những đốm phượng đỏ rực giữa trời hạ, những đốm đỏ tựa như ánh lửa “thắp trong bao mắt”, chỉ để người thi sĩ bất chợt thổn thức: “Anh đứng thành tro em biết không?” (**).
“Nhớ muôn vàn nhớ ơi!”.
Cánh diều tuổi thơ
Ngày còn nhỏ ở quê nhà, mỗi buổi chiều sau giờ học luôn là quãng thời gian thần tiên của lứa tuổi học trò chúng tôi. Tầm ngay sau giờ ăn trưa một chút, khi hầu hết người lớn đều đã sửa soạn chuẩn bị quay lại đi làm ca chiều, thì anh em chúng tôi cũng đã đồng thời sẵn sàng cho việc khóa cửa nhà, vọt ngay ra sân chơi cùng chúng bạn hàng xóm. Vùng quê nghèo nắng cháy, dân cư sinh sống chủ yếu dọc theo rìa hai bên quốc lộ, đâu có gì để chơi nhiều ngoại trừ những món, những trò đã quá quen thuộc, vậy mà đám loi nhoi chúng tôi ngày ấy chưa bao giờ thấy chán.
Mùa nào thức ấy, chúng tôi bày đủ trò, từ vác cần đi câu cá ở dọc bờ sông, rồi lội hẳn qua bên kia sông để hái táo, vác móc đi khèo mấy chùm me keo chín đỏ rực, rồi rủ nhau chụp bắt ve sầu mùa hè, đá bóng, bắn bi… các kiểu. Vào dịp vừa sau Tết, ngay khi đồng ruộng đã thu hoạch xong, ruộng khô nứt nẻ. Trên mặt đất chỉ còn trơ trọi mấy gốc rạ đã khô, cũng là lúc lũ chúng tôi kéo nhau ra đồng bày trò thả diều.
Thời đó, chung quanh ai cũng nghèo, làm gì mà đã có con diều được may bằng vải bạt nhẹ, có in màu sặc sỡ với đủ hình ảnh Doraemon, Pokemon, chim, bướm… như chúng ta vẫn thấy bán đầy đường hiện nay. Lũ chúng tôi phải cắt từ giấy vở đã học, uốn mấy thanh tre nhỏ, bôi hồ, keo, thậm chí là lấy cơm nguội trong nồi để dán cho ra hình con diều, rồi dùng bút mực mà tô vẽ tùy ý. Tôi vẫn còn nhớ cảnh đứa em tôi ngồi lụi hụi cắt giấy ra thành từng thanh dọc dài, để tôi dán keo nối lại làm đuôi diều. Hai anh em hì hục vậy mà cũng phải mất đến hai buổi chiều liên tục mới hoàn thành con diều để kéo ra đi thả cùng với đám bạn.
Mà việc thả diều cũng “trần ai khoai củ”, đâu phải cứ tung ra, giật giật trước gió là diều sẽ bay lên đâu! Giờ lớn rồi, ai có đi chơi thả diều cùng con, trải nghiệm lại những cảnh khổ, mới thấy sao ngày ấy mình lại có thể đam mê và kiên trì đến thế.
Dưới cái nắng chiều gay gắt đầu mùa hè mà cứ lục đục tung diều lên, hạ xuống sửa, canh chỉnh lại vị trí thanh nan tre, rút bớt dây nối, rồi lại tung lên, lệch thì lại kéo xuống chỉnh. Chạy một đoạn bở hơi tai muốn vấp té trên mặt ruộng sần sùi lồi lõm, chỉ để con diều được hứng no gió hết mức có thể, để nó được tự mình lượn lên trời cao, tay còn lại phải tuôn dây liền khớp để con diều nương lên cao hơn mà không bị đường dây ghì đầu gục xuống.
Cực khổ là vậy, toát mồ hôi là vậy, nhưng khi cánh diều ngậm gió bay lên phần phật ngày càng cao, rút sạch hết cuộn dây dưới tay thì cảm giác ngày ấy sướng khoái vô cùng. Trong khi tôi lụi hụi kiếm chỗ đóng cọc để cột lại đầu dây diều cho chắc, thì thằng em tôi giành phần giữ cái lõi, khi dây diều đã tuôn ra hết nấc. Hai bàn tay bé nhỏ của nó nắm khư khư vào lõi dây, cảm nhận từng sự rung lắc nhè nhẹ truyền dần qua đường dây đến tay. Mắt nó ngước lên nhìn cánh diều đang bay bên trên, thỉnh thoảng lại giật giật một cách nghịch ngợm, tôi biết nó thích thú vô cùng. Rồi, hai anh em cứ thế lăn ngửa nằm xoài ra bờ ruộng, dõi theo con diều đang bay của mình, mà mặc nhiên thả bao nhiêu mơ ước tuổi thơ bay theo…
Sân chơi ruộng ngày ấy đâu chỉ mỗi hai anh em tôi. Xung quanh là đám bạn cùng xóm, cũng la hét chí chóe ỏm tỏi, đua nhau xem diều của đứa nào đẹp hơn, bay cao hơn. Đứa thua có vẻ ức lắm. Hôm sau thấy con diều nó bay lên cao hơn chút là biết nó đã len lén ngắt thêm của mẹ nó một đoạn dây ở bàn máy may để nối vào…
…
Chiều nay, vòng vòng ngoài Hóc Môn, ngẩng lên trời tôi chợt bắt gặp lại một cánh diều đang bay lượn, bên dưới vẫn là mấy đứa trẻ xúm xít cùng nhau. Con diều màu sắc sặc sỡ, đã được gia công làm sẵn hoàn chỉnh từ A đến Z. Bọn trẻ ngày nay chỉ việc xin tiền ba mẹ mua về và tung lên, không phải cực công cắt dán như đám chúng tôi ngày trước. Chạy xe chầm chậm trên đường quê, mắt vẫn dõi theo con điều đang phần phật tung bay phía xa xa, bỗng dưng tôi nhớ quay quắt đến khung cảnh đồng quê ngày ấy. Lòng thầm nghĩ, trên những chuyến tàu đi về tuổi thơ mà lứa người vào độ tuổi tôi đang bâng khuâng như hiện nay, thì những buổi chiều bò toài trên đồng ngắm con diều bay lượn, chính một trong những trạm hồi ức cần ghé lại, để nhớ về.
Chép lại đây bài thơ đã tức cảnh sinh tình, khi nhìn những con diều bay lượn lòng vòng trên miền ký ức tuổi thơ ngày ấy:
Nỗi lòng hoang hoải ơ hờ
Trùng trình đi – ở, câu thơ ngắn dài
Ráng chiều còn nhớ sớm mai
Đời chiều có nhớ những ngày chớm yêu?
Nghĩ thương thân phận con diều
Vẫy vùng, chao liệng giữa chiều thu phong
Đứt dây – buông bỏ là xong
Còn dây, vẫn phải gánh gồng cuộc chơi…
Cũng là con diều, cũng bay lượn trên bầu trời, mà sao ánh nhìn, cảm xúc của một đứa trẻ con trong veo ngày ấy quá khác với cảm giác của một gã đàn ông trung niên ngày nay. Đứa bé cứ hồn nhiên chơi vui, đứt dây diều thì buông bỏ, mai lại dán con khác chứ còn gã đàn ông kia vẫn phải nương cho dây diều không đứt, lại phải gánh gánh gồng gồng, chống chọi biết bao nhiêu giông gió chỉ để giữ cho cuộc chơi được tiếp tục, cuộc chơi của một đời người!
NGUYỄN THANH BÌNH
—-——-
(*) Sắc hoa màu nhớ: tên một ca khúc của nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông.
(**) Áo đỏ: bài thơ của Vũ Quần Phương.
