Vanvn- Chỉ còn hơn một tháng nữa là đến Tết Nguyên đán 2026, Tứ Liên bước vào những ngày rộn ràng nhất trong năm. Làng nghề truyền thống Tứ Liên, một dải đất nhỏ nép mình bên sông Hồng, thuộc quận Tây Hồ (Hà Nội) từ lâu đã được nhắc đến như cái nôi của nghề trồng quất cảnh.
Hiện nay, Tứ Liên có khoảng hơn 500 hộ dân gắn bó với nghề trồng quất, trải rộng trên diện tích gần 40ha. Con số ấy không chỉ nói lên quy mô của một vùng trồng cây cảnh, mà còn kể câu chuyện về một làng nghề sống cùng Tết. Mỗi thửa đất, mỗi khu vườn đều chất chứa kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ, từ cách ươm giống, tạo thế, đến việc điều chỉnh cho quất ra hoa, đậu quả đúng độ xuân về.
Giữa tiết trời se lạnh những chậu quất cảnh được chăm sóc kỹ lưỡng hơn bao giờ hết. Từ sớm tinh mơ đến khi chiều buông nắng, khắp các khu vườn là bóng người thoăn thoắt, tiếng kéo tỉa cành khẽ khàng, đôi bàn tay nâng niu từng tán lá, từng chùm quả, hòa vào nhau thành nhịp lao động khẩn trương mà ấm áp. Thời tiết những ngày này nắng ráo, hanh khô vừa đủ, trở thành điều kiện lý tưởng để quất tăng trưởng khỏe mạnh. Dưới ánh nắng dịu cuối mùa đông, quả quất dần lớn lên, căng tròn, lớp vỏ bóng mịn ánh vàng ấm áp, lá quất Tứ Liên to bản, xanh đậm và xanh mướt ôm trọn lấy tán cây tạo cảm giác khỏe khoắn, sung túc ngay từ cái nhìn đầu tiên.
Từng gốc quất trong vườn được người trồng cần mẫn, chăm chút như những sinh thể biết lắng nghe và hồi đáp. Đôi bàn tay quen việc, nhẹ nhàng tỉa lá, uốn cành, loại bỏ những nhánh thừa để ánh sáng có thể len sâu vào từng tán cây, mỗi động tác đều chậm rãi, chính xác, bởi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể làm ảnh hưởng đến dáng thế và nhịp phát triển của cây quất đang vào độ đẹp nhất. Mỗi chậu quất có một dáng riêng, một nhịp lớn lên riêng đòi hỏi người trồng phải thấu hiểu. Có cây cần hãm bớt để quả không chín sớm, có cây lại phải thúc nhẹ để kịp vàng khi xuân về. Bàn tay người làm vườn vì thế luôn mềm mại mà chắc chắn, nâng niu từng chùm quả như giữ gìn một lời hẹn với Tết.
Mệt nhọc có, lo toan có, nhưng trong lòng ai cũng hân hoan niềm vui. Bởi mỗi quả quất vàng dần trên cành là một dấu hiệu của mùa xuân đang đến rất gần. Mỗi gốc quất không chỉ là cây cảnh, mà còn là kết tinh của tháng ngày chăm chút, của mồ hôi và niềm hy vọng về một cái Tết đủ đầy.
Những ngày cuối năm, họ cẩn thận từng công đoạn: chỉnh thế, buộc cành, bón phân, phòng sâu bệnh, phun hóa chất để chống sương muối…tất cả đều được làm bằng sự kiên nhẫn và kinh nghiệm truyền qua nhiều thế hệ. Mỗi ánh nhìn dõi theo cây quất lớn lên là một lần gửi gắm mong ước về một năm mới hanh thông, thuận lợi. Trong không khí lao động hối hả ấy, Tết dường như đến sớm hơn. Nó hiện hữu trong mùi đất ẩm sau lần tưới chiều, trong sắc vàng lấp lánh dưới nắng đông nhạt, và trong nụ cười hiền hậu của người làm vườn khi nghĩ đến những chuyến xe chở quất đi khắp phố phường Hà Nội.
Người trồng quất hiểu rằng, để có một cây quất đẹp không chỉ cần dáng thế hài hòa, mà còn phải giữ được sắc lá xanh, quả vàng đều, chen chúc mà không rối mắt, mỗi nhánh lá được tỉa đi là để giữ lại vẻ tròn đầy, sung túc cho cây quất khi rời vườn. Quả quất ở Tứ Liên cũng mang một dáng vẻ khó lẫn, quả to, tròn đều, căng mọng, phân bố hài hòa trên từng cành, từng thế cây. Đặc biệt, trên một cây quất có thể bắt gặp đủ đầy những sắc độ của thời gian: quả xanh, quả chín vàng, hoa trắng e ấp, nụ nhỏ xinh và những lộc non vừa nhú. Tất cả cùng hiện diện, đan xen tự nhiên, như một bức tranh thu nhỏ của sự sinh sôi và tiếp nối.
Người chơi quất cho rằng một cây quất hội tụ đủ quả xanh, quả chín, hoa, lộc là biểu tượng cho một năm mới viên mãn, khởi đầu hanh thông và kết thúc tròn trịa. Mỗi dáng cây, mỗi chùm quả đều mang theo mong ước về may mắn, tài lộc và bình an cho gia chủ. Chính sự “đủ đầy” ấy làm nên giá trị của quất Tứ Liên.
Theo lời các nhà vườn Tứ Liên, quất thường bán chạy nhất từ sau rằm tháng Chạp, khi nhịp Tết đã thực sự gõ cửa từng ngõ phố. Ấy là lúc người người bắt đầu tất bật sắm sửa, tìm cho gia đình mình một cây quất ưng ý để đón xuân. Nhưng thực ra, ngay từ những ngày này, khi Tết còn ở phía trước một quãng chờ đợi, Tứ Liên đã rộn ràng bước chân khách đến tham quan, ngắm nghía và chọn cây. Những buổi chiều, trong vườn đã thấp thoáng bóng người dạo bước chậm rãi giữa các luống cây. Có người chỉ đến xem cho biết, có người đứng rất lâu trước một gốc quất, ngắm từng chùm quả, từng thế cành như đang chọn cho mình một người bạn đồng hành cho mùa xuân sắp tới.
Khi đã ưng ý, khách sẽ gửi lại cây cho nhà vườn tiếp tục chăm sóc, như gửi gắm cả niềm tin lẫn mong ước vào bàn tay người trồng. Từ lúc ấy, cây quất không chỉ thuộc về khu vườn, mà còn mang theo câu chuyện của người mua. Nhà vườn cẩn thận ghi nhớ, chăm chút kỹ hơn, điều chỉnh nước tưới, ánh sáng, nhịp chín của quả để đến đúng ngày, cây quất đạt độ đẹp nhất. Đó là một sự gắn kết lặng lẽ, bền bỉ, kéo dài từ lúc chọn cây đến khoảnh khắc xe chở quất lăn bánh rời vườn. Rồi sát Tết, khách quay lại Tứ Liên, mang theo niềm háo hức quen thuộc. Cây quất năm nào còn đứng yên trong vườn, giờ theo người về nhà, mở ra một mùa xuân mới. Trong dòng chảy ấy, Tứ Liên vẫn âm thầm giữ vai trò của mình, nơi khởi nguồn cho sắc xuân, nơi những gốc quất nối dài câu chuyện Tết qua từng năm tháng.
Giữa những vườn quất xanh vàng rực rỡ của Tứ Liên hôm nay, ta dễ dàng bắt gặp những tấm thẻ nhỏ gắn mã QR treo nhẹ trên từng gốc cây, một thao tác quét nhanh bằng điện thoại, cả câu chuyện về cây quất sẽ hiện ra. Từ nguồn gốc, năm trồng, cách chăm sóc cho đến chủ vườn. Giữa làng nghề truyền thống, công nghệ đã bước vào nhẹ nhàng mà không làm mất đi vẻ đẹp của khu vườn xuân. Các chủ vườn ở Tứ Liên chia sẻ, việc gắn mã QR không chỉ giúp du khách và người mua thuận tiện truy xuất nguồn gốc cây cảnh, mà còn là cách để khẳng định uy tín của làng nghề. Mỗi mã QR như một lời cam kết thầm lặng về chất lượng, về quá trình chăm sóc cẩn thận và kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều mùa Tết.
Khách đến vườn giờ đây không chỉ ngắm cây bằng mắt, mà còn “hiểu” cây bằng thông tin. Họ biết cây quất ấy đã lớn lên trên đất phù sa ven sông Hồng ra sao, được uốn thế, hãm quả, dưỡng lá như thế nào để kịp độ xuân. Sự minh bạch ấy khiến việc chọn cây trở nên an tâm hơn, đồng thời tạo thêm một nhịp kết nối mới giữa người trồng và người chơi cây. Mã QR mở ra một hướng đi mới cho làng nghề, khi công nghệ song hành cùng bàn tay cần mẫn của người trồng quất, những gốc cây không chỉ mang sắc xuân, mà còn kể được câu chuyện của thời đại, nơi giá trị cũ được gìn giữ và những đổi thay được đón nhận bằng tinh thần cởi mở, bền bỉ như chính đất và người Tứ Liên.
Người làm vườn ở Tứ Liên nhìn chung cho rằng giá quất Tết năm nay cơ bản không tăng so với năm ngoái. Giữa những vườn quất đang vào độ đẹp nhất, câu chuyện giá cả được nhắc đến nhẹ nhàng, đủ để thấy rõ những trăn trở của người trồng trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn.
Một năm chăm sóc quất cũng là một hành trình dài, từ lúc xuống giống, uốn thế, dưỡng lá đến khi canh từng đợt nắng, đợt mưa để quả chín đúng dịp. Chi phí phân bón, nhân công, mặt bằng không hề giảm, nhưng các nhà vườn vẫn chọn giữ giá ổn định. Bởi hơn ai hết, họ hiểu rằng người mua cũng đang phải cân nhắc nhiều hơn cho mỗi khoản chi tiêu ngày Tết. Giữ giá quất không tăng, với người trồng, đồng nghĩa với việc chấp nhận bớt đi phần lợi nhuận, đổi lại là mong muốn thị trường được duy trì ổn định. Một cây quất vẫn cần đủ đẹp, đủ quả, đủ dáng, nhưng phải ở mức giá để người chơi cảm thấy yên tâm khi mang về nhà. Trong cái khó chung, sự chia sẻ âm thầm ấy trở thành sợi dây nối giữa nhà vườn và khách chơi cây.
Giữa không gian đô thị không ngừng giãn nở, nhà cao tầng mọc lên từng ngày, nghề trồng quất ở Tứ Liên vẫn được gìn giữ tạo sinh kế cho mấy trăm hộ gia đình, những vườn quất còn mang theo hồn Tết Hà Nội, thứ hương sắc quen thuộc, mộc mạc, ấm áp. Khi những cây quất ấy được đặt trang trọng trong mỗi ngôi nhà, ít ai biết rằng phía sau vẻ đẹp rực rỡ ấy là cả một mùa cần mẫn của con người Tứ Liên, nơi mùa xuân bắt đầu từ những vườn quất ven sông. Những chậu quất này rời vườn, theo xe về khắp phố phường, chúng sẽ mang theo không chỉ sắc xuân mà còn cả công sức, niềm tin và mong ước của người trồng. Để rồi trong khoảnh khắc giao thừa, quất vàng hiện diện trong mỗi ngôi nhà, Tết về sẽ trọn vẹn, đủ đầy, một mùa xuân ấm áp đang lan tỏa từ chính Tứ Liên.
GIANG THANH BÌNH
