Vanvn- Sáng 19.3, tại trụ sở Hội Nhà văn TP HCM, đã có buổi giới thiệu tiểu thuyết “Vọng âm” của nhà văn Nguyễn Thu Hà do NXB Công an nhân dân ấn hành. Đây là tác phẩm thứ 3 được trình làng của nữ nhà văn gốc Hà Nội còn có bút danh Nguyễn Thu Hà SG, sau 2 tập truyện ngắn “Quang phổ” và “Mê khúc”.
Tiểu thuyết “Vọng âm” dày 250 trang, gồm 16 chương, được nhà văn Nguyễn Thu Hà lấy cảm hứng từ cuộc đời Anh hùng Lực lượng vũ trang Võ Văn Em (Tám Em) và tái hiện qua hình ảnh nhân vật hư cấu Tám Thu – Võ Ngọc Thu, một chiến sĩ lực lượng an ninh T4 – tiền thân của Công an TPHCM sau này.
Bối cảnh tiểu thuyết “Vọng âm” là vùng đất Củ Chi quê hương Tám Thu được khắc họa sinh động qua hình ảnh hệ thống địa đạo chằng chịt, cùng những trận đánh ác liệt và các cuộc đấu trí giữa lực lượng cách mạng và chính quyền Sài Gòn trước năm 1975. Đặc biệt, tiểu thuyết còn đi sâu vào đời sống nội tâm nhân vật chính khi bị địch bắt, tra tấn ở Sài Gòn cũng như những năm tháng bị giam cầm tại Côn Đảo.
Vào trước năm 1975, ở Sài Gòn có hai nhân vật nổi tiếng trên chính trường Việt Nam Cộng hòa nằm trong kế hoạch thủ tiêu của lực lượng an ninh T4, đó là ông Trần Văn Văn bị ám sát vào ngày 7.12.1966 và ông Nguyễn Văn Bông bị ám sát vào ngày 11.10.1971. Tiểu thuyết “Vọng âm” đề cập chiến công ám sát Trần Văn Văn của chiến sĩ an ninh Võ Văn Em phối hợp với chiến sĩ trinh sát nội đô Trần Hoàng Sinh thực hiện cách đây đúng 60 năm.
Ngoài việc trực tiếp gặp gỡ nguyên mẫu Anh hùng lực lượng vũ trang Võ Văn Em, nhà văn Nguyễn Thu Hà còn dành nhiều thời gian nghiên cứu tài liệu, đi thực tế nhà tù Côn Đảo để thấu hiểu hành trình phong phú, bi thương của nhân vật chính trong tiểu thuyết.
Nhận xét về “Vọng âm”, trong tham luận nhà văn An Bình Minh cho đây “Là một cuốn tiểu thuyết được kết tinh từ hệ hình tư duy hiện tại và lao động quá khứ một cách công phu, kỹ lưỡng của nhà văn Nguyễn Thu Hà. Nhờ thế, cuốn tiểu thuyết không chỉ đứng vững bằng cảm hứng mà còn ở một “nền tư liệu” dày dặn của đô thị miền Nam những năm 1966 để tác giả như cùng sống và bước đi trên nền gạch của sân nhà mình.”
Cũng theo ông: “Với sự thâm nhập nhân chứng sống và lao động quá khứ nhà văn Thu Hà đã xây dựng tác phẩm thông qua các tuyến nhân vật đan xen gắn kết với biên độ không gian và thời gian dài rộng. Mỗi nhân vật là một tâm trạng, mỗi bối cảnh là một tình tiết riêng có, đã được tác giả dàn dựng tỷ mỷ và công phu”.
Trong khi đó, nhà thơ Phan Hoàng phát biểu rằng nhà văn Nguyễn Thu Hà thật dũng cảm lao vào một đề tài rất khó, khi trước mình có nhiều tác giả, tác phẩm thành công về đề tài chiến tranh, trong đó có lực lượng an ninh vũ trang. Càng khó hơn khi tiểu thuyết hóa một nhân vật, sự kiện lịch sử nổi tiếng như anh hùng Võ Văn Em gắn liền với vụ ám sát chấn động ông Trần Văn Văn, ứng viên Tổng thống Việt Nam Cộng hòa mà về sau này mãi còn dư âm. Không đơn thuần tái hiện lại lịch sử, tiểu thuyết “Vọng âm” phản ánh những góc khuất bi kịch thân phận con người trong chiến tranh, hướng tới sự hòa giải những đau thương mất mát mà dân tộc từng gánh chịu.
Đi sâu vào giá trị nghệ thuật của tiểu thuyết “Vọng âm”, nhà văn Phan Đình Minh tham luận cho rằng cái hay nằm ở sự hòa quyện giữa những chi tiết sắc nét, hình tượng giàu tầng nghĩa và ngôn ngữ đậm chất đời sống. Tác giả không lựa chọn cách diễn đạt bằng những tuyên ngôn lớn về lý tưởng, mà để các chi tiết như “kiến lửa”, “59 phút nghị án”, “may lớp vảy vào quần”, hay “áp tai xuống nền gạch”… tự cất lên tiếng nói riêng.
Theo ông: “Văn phong của tác phẩm có độ linh hoạt cao. Khi sắc lạnh ở chính trường, khi dồn dập ở phòng tra tấn, khi trầm lắng ở hồi ức gia đình. “Vọng âm” không chỉ là âm thanh của quá khứ, mà là tiếng ngân của nghệ thuật, thứ còn vương sau khi câu chuyện đã khép lại”.
Điều thú vị ở buổi ra mắt tiểu thuyết “Vọng âm” của Nguyễn Thu Hà là có nhiều ý kiến khác nhau về phương thức diễn ngôn, danh xưng nhân vật và một số chi tiết trong tác phẩm. Tuy nhiên, dù là ý kiến phản biện như của các nhà văn Lại Văn Long, Trầm Hương, nhà phê bình Hà Thanh Vân, hay những ý kiến dung hòa của nhà văn Nguyễn Minh Ngọc, nhà phê bình Bùi Thanh Truyền, nhà văn Bùi Anh Tấn, nhà thơ Lê Thiếu Nhơn,… thì đều ghi nhận những nỗ lực, đóng góp có ý nghĩa của nhà văn Nguyễn Thu Hà với tiểu thuyết “Vọng âm” viết về lực lượng an ninh vũ trang trong chiến tranh và hy vọng sẽ được đón đọc những tác phẩm mới của chị trong thời gian tới.
BÍCH NGA
