Vanvn- Tôi xin kinh ngạc sức lao động viết, tôi xin kinh khiếp những “Thơ viết cho mình” của nhà thơ quân đội Phùng Văn Khai.
1. Đến đầu năm 2025, sau khi công bố gần chục cuốn tiểu thuyết lịch sử và hai tập thơ, nhà văn Phùng Văn Khai bất ngờ cho trình làng văn tập sách dày dặn và sang trọng “Thơ danh nhân – chân dung văn nghệ sĩ”.
Khoảng 120 bài thơ, tức 120 gương mặt các nhà văn, nghệ sĩ Việt Nam từ cận đại đến đương đại, được Phùng Văn Khai “phác hoạ” bằng thơ, mãi gần cuối sách, Phùng Văn Khai mới khẽ khàng ra hai bài thơ viết tặng mẹ và hai bài thơ nhỏ tặng vợ. Phùng thi sĩ dành duy nhất một bài “Tự vẽ mình”:
… “Rồi thì lấm láp vẹo xiêu/ Đứng lên ngã xuống cuối chiều đầu hôm/ Bao nhiêu đồng đất, rạ rơm/ Tay bứng bát cháo, bát cơm với đời/ Một mình ngồi khóc hoa rơi/ say rồi lại hát với người tình thâm”.
2. Bây giờ – đầu năm 2026, với tập thơ “Thơ viết cho mình” của anh, tôi dần ngộ ra “Say rồi lại hát với người tình thâm”, là anh hướng tới ai?
À, đó là hai tập ký chân dung văn học “80 gương mặt văn nghệ sĩ Quân đội” và “86 gương mặt văn nghệ sĩ”. Và, điều đặc biệt nữa từ Phùng Văn Khai như cơn gió lốc ập đến với tôi – đó là tập thơ gan ruột “Thơ viết cho mình” này.
Điều duy nhất tôi phàn nàn về tập thơ này của anh chính là cái tên/ tựa sách. Tại sao nhà thi sĩ họ Phùng phải ngẩn người “buông rèm” bằng cái tên cười buồn thế. Tại sao anh không “ném thẳng” những câu thơ đầy gió máy ấy cho chúng tôi – những người yêu thơ nồng nhiệt và quá đỗi yêu đời như anh? Tại sao bây giờ anh mới “ào ạt” viết cho mình những câu thơ máu – lửa, những câu thơ không thể thành thực hơn, những câu thơ bi – phẫn, những câu thơ đòi vượt thoát, những câu thơ câm nín sóng ngầm, những câu thơ như tầng than ủ lửa…
3. Tôi đã từng giật mình về thơ của người bạn viết Phùng Văn Khai. Lần đọc được bài thơ “Lau sông Hồng” ấy – bạn đã là một nhà văn lớn, một nhà văn quan trọng trong tôi!
“Tôi sợ mình không đến được trăm năm
Kính cẩn vái lau sông Hồng nghìn tuổi
Kính cẩn dọn mình chiêm hái lau sông”
… “Một sông Hồng một tôi lau thơm thắm
Tiếng gà khuya ràng rạng ánh ngày”
(Lau sông Hồng)
Xin kinh ngạc một nhà thơ quân đội đã thành kính một cách không thể thành kính hơn với sông Mẹ, với quê Cha – đất Tổ. Anh đã trong sáng và thanh sạch trong tư cách một công dân khiêm cung và khiêm ái – thực hành tín lễ – nghi lễ vái sông, lau sông. Điều này, trong trí nhớ của tôi, có lẽ chưa từng xuất hiện trong các nhà văn hiện đại kể từ thuở Chử Đồng Tử vùi mình trong cát ẩm sông Hồng.
4. Giờ đây, với gần 80 bài thơ viết cho mình, nhà thi sĩ Phùng Văn Khai có được tâm thái và tâm thế phản biện thơ mình, phản biện chính mình chăng?!
Phần Thơ từ ký ức, như là nhà thơ ngồi lại đối thoại, chất vấn,… với những sự vật – hiện tượng – địa danh đã đi qua. Phần Thơ viết cho mình, như là nhà thơ trò chuyện, gửi gắm, nhắn gửi và như một tuyên ngôn một lát với đời.
Thơ ấy, người ấy một ngày trùng khớp: nồng ấm mà chừng mực, nhẹ nhàng mà sốt sáo, trung thực mà ước lệ, suy tư mà luỵ tình…
Vài dòng gửi gắm sau nhiều lần đọc Thơ viết cho mình của Phùng Văn Khai, cũng là tự thành thực với lòng mình, với bạn văn chương vậy.
NGÔ KIM ĐỈNH
