Vanvn– Mắt Phố là tập thơ mới nhất của Lê Nhi, do Nhà xuất bản Hội Nhà văn ấn hành quý III năm 2025. Trước đó chị đã cho ra mắt tập thơ “Mật Mã – 88’’ (NXB – Hội Nhà văn 2022), được đông đảo bạn đọc yêu thơ đón nhận.
Trong cộng đồng những người viết trẻ Hải Phòng, Lê Nhi đang dần khẳng định được phong cách, cá tính sáng tạo. Sự dấn thân, khám phá đa dạng và phong phú qua những diễn ngôn mới mẻ, khát khao tìm đến cái đẹp, cái lạ để nuôi dưỡng cảm xúc, có cái nhìn trực diện hơn về đời sống hôm nay. Thơ Lê Nhi bộc lộ tính cách cá nhân một cách mạnh mẽ, thể hiện được cái tôi độc đáo và đa diện. Nếu như ở “Mật Mã 88” là những câu hỏi giữa có và không, giữa phố và làng, giữa những sắc màu cơ cực. Nơi những tia nắng có thể xuyên thủng khuôn mặt người giữa lòng phố và người thơ chỉ biết “xoè lòng tay ra đếm tuổi mình” thì ở “Mắt Phố” lại là một hành trình truy vấn bản thể, tựa như một mật mã chưa được giải “Mật mã nào giải mã / Nỗi buồn nào xuyên không / tự hỏi, ta là ai’’, (Mật Mã). Phải chăng đó chính là mật mã của Mắt Phố, mật mã của nỗi buồn, mật mã của đời sống mà Lê Nhi đang cố gắng đi tìm bằng cách giải mã qua thơ.
Có thể nói, Mắt Phố là những thanh âm hoài niệm, nó khơi gợi ký ức tuổi thơ của những ngày tươi đẹp, nó tạ ơn nỗi đau người mẹ đã cưu mang một hài nhi chín tháng mười ngày, nó tạ ơn lời cha phải biết cúi đầu trong khoảng trống vô hình. Mắt Phố là những thanh âm nơi nóc chợ, là thằng bé bị bỏ rơi đầu mương nước, là cô gái ngực trần mong manh trước gió, là những khúc ru trên những cung đàn, là cách con người kết nối hiện tại với quá khứ, là chính mình tìm lại bản ngã giữa dòng đời xô bồ, ngột ngạt.
Mắt Phố của Lê Nhi cũng có thể là ánh nhìn của không gian phố xá, nơi phồn hoa và cả những lem nhem mặt người trong những chiều chạng vạng, nơi gặp gỡ và chia xa, nơi có một cô gái tóc xù đang ngồi đốt thuốc và những bản nhạc réo rắt trong đêm. Lê Nhi như một lữ khách thả hồn nơi xa xứ, lặng lẽ đến, lặng lẽ đi, lặng lẽ quan sát và ghi nhớ tất cả mọi chuyển động của thời gian, con người, sự vật vào chiếc Camera Mắt Phố.
Phố – với Lê Nhi như một nhân vật sống, và Mắt Phố trở nên có linh hồn, biết yêu thương, biết cảm nhận và biết đớn đau “Đứa trẻ bưng mặt khóc/ trong phố rộng người/ gã thợ rèn choài lưng gò đời/ tròn méo/ vốn dĩ một kẻ xa quê/ giấc ngủ nào cũng chập chờn xóm cũ/ có một hạt sương mong manh/ mở mắt, bung chồi” (Mầm Sống). Đây chính là những khuôn mặt người, những mầm sống chồi lên trong đêm. Đứa trẻ, gã thợ hàn, cuộc đời tròn méo được thu vào trong Mắt Phố và trở thành một không gian đối thoại nội tâm giữa người và Phố. Lê Nhi dùng hình ảnh Mắt Phố là một điểm sáng hết sức tinh tế trong tư duy.
Hình ảnh con mắt là điểm chạm giữa nội tâm người viết và cũng là điểm “nổ” cho những khát vọng được thể hiện dưới góc nhìn nghệ thuật. Mở ra nhiều tầng ý sâu xa. Lê Nhi là người đặc biệt nhạy cảm trước những biến động xung quanh và sự chảy trôi của thời gian “Ba mươi năm quay về quê cũ/ ta hóa rêu trước hơi ấm xóm làng/ đâu đó bếp nhà ai loang/ cay xè đuôi mắt” nỗi hoài niệm quê hương khi trở lại tất cả đã đổi thay, nhưng những thanh âm, hình ảnh xưa vẫn hiện về đầy ám ảnh “Những mái rạ liêu xiêu / con rô ron giờ chê ao cạn…/ ba mươi năm ruộng khô mạ héo / nỗi buồn nào bằng mắt mẹ mong con”.
Mái rạ xiêu, ao cạn, khóm cúc úa tàn, ruộng khô mạ héo. Ngày rộng đấy nhưng chỉ còn một ta với cánh đồng giữa mênh mông mùa nước nổi. Cấu trúc lặp lại ba mươi năm cho thấy độ lùi của thời gian trước chuyển biến cuộc đời vọng về từ ký ức “Ba mươi năm ngang qua nhà người cũ/ em ta đâu chỉ khóm cúc úa sầu/ hoa rất trắng mà chiều ủ rũ/ lững thững về ta cạn niềm đau” (Ngày Rộng).
Thời gian có thể cuốn trôi mọi thứ, nhưng ký ức và tình cảm của con người thì vẫn còn mãi, thơ Lê Nhi tạo ra nhiều tầng cảm xúc về quê hương, thời gian và cả sự bâng khuâng hối tiếc. Hành trình trở về là một khúc hồi tưởng đầy cảm xúc trong lòng Phố.
Đọc Mắt Phố của Lê Nhi người đọc cũng bắt gặp nhiều hình ảnh siêu thực, nó như một lát cắt của tâm hồn, nơi ánh mắt chạm vào những điều sâu kín nhất “Con chim đậu trên thành Cầu Đất/ ngóng vị khách cuối cùng bước khỏi ga/ có nụ hôn vương vất đôi mắt/ ủ lên môi kẻ xa nhà” (Măt Phố). Con chim là hình ảnh ẩn dụ cho sự chờ mong, cũng có thể là tác giả đang ngóng chờ một người đi xa trở về. Ga là sự chia ly, lỡ hẹn và cũng là sự hy vọng của nụ hôn vương lên mắt, của nỗi nhớ, lời tạm biệt chưa trọn vẹn và cái hơi ấm ủ lên môi chính là khoảnh khắc giữ lại nơi Mắt Phố.
Thơ Lê Nhi cũng như những nốt nhạc trầm buồn vang lên giữa phố đông, ngôn ngữ giàu chất nhạc, gợi cảm “Ru em tóc cài hoa trắng/ mùa thu cũ đến muộn màng/ vai gầy rung lên nhịp thở/ đàn tôi cung lỡ dở dang/ ru tình cho đêm cộng tội/ em – tôi – chia – lối – đi – về/ mùa thôi không còn hoang phế/ đêm nay lòng rụng tái tê”. Câu thơ như những thanh âm rơi lên trong chiều đầy giằng xé, một sự nuối tiếc, xót xa, hoài vọng, một tình yêu không kịp đến như một bản nhạc dang dở. Ru – để xoa dịu nỗi đau. Ru – cũng gợi cảm giác vỗ về, dằn vặt, ám ảnh, những gạch nối như những tiếng nấc, như nhịp tim, hơi thở đứt đoạn. Ru – lời ru cho chính tâm hồn mình “Ru anh bằng làn môi ấm/ nồng nàn đến cõi thiên thu/ nụ hôn dưới trăng chợt vỡ/ trăng cô đơn đến thừa…” Nhịp thơ nhẹ nhàng trầm lắng, giàu hình ảnh nhưng cũng đầy cô đơn đến dư thừa. Lê Nhi là thế, một người đi giữa phố mà vẫn như còn nhớ phố, những ký ức xa xăm gọi về, gần gũi, quen thuộc của một tâm hồn đa mang, nhạy cảm. Lê Nhi như một nốt nhạc trầm, như một tiếng rao đêm trong lòng phố cả những ngày cuối năm “Tiếng rao trong thành phố/ như nốt trầm ngân lên…/ vẹo xiêu dáng ai tất tả/ tôi tìm mình bằng tiếng rao vội vã/ ngổn ngang tờ lịch cuối cùng/ thênh thang một cõi tôi”. Khi tờ lịch cuối cùng được gỡ bỏ, khi tết đã rộn ràng đầu phố, chị vẫn đi tìm mình như một tiếng rao, để rồi thấy những cuộc đời vẹo xiêu, tất tả trong hành trình đi tìm bản ngã của chính mình. Năm mới có phải ai cũng có niềm vui đâu, vẫn có người đang đi tìm mình, tìm sự bình yên giữa dòng đời hối hả. Mắt Phố chính là nơi lưu giữ những hình ảnh đời thường, từ tiếng chim, buổi sáng, nắng trưa, cho đến sự tĩnh lặng của đêm, của những ngày tháng cũ, của quê hương, của những người thân yêu, của cả những nổi chìm đời người đều được Lê Nhi lưu giữ vào Mắt Phố bằng một thứ ngôn ngữ riêng biệt mang phong cách của riêng mình.
ĐINH TIẾN HẢI
