Vanvn- Sáng ngày 2.6.2026, tại NXB Hội Nhà văn – Hà Nội đã có buổi ra mắt tập thơ song ngữ Anh – Việt “Sự mê đắm của hồ Gươm” của nhà thơ, GS-TS người Mỹ Bruce Weigl, do nhà thơ Trần Lê Khánh chuyển Việt ngữ.
Tham dự sự kiện có nhà thơ Nguyễn Quang Thiều – Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, nhà thơ Trần Đăng Khoa – Phó Chủ tịch, nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ – Giám đốc Bảo tàng Văn học, nhà thơ Hữu Việt – Phó Ban đối ngoại và các nhà thơ, nhà văn: Hữu Thỉnh, Hữu Ước, Trung Trung Đỉnh,… cùng đông đảo các nhà văn, lãnh đạo, cán bộ NXB Hội Nhà văn, cơ quan thông tấn báo chí đến dự, đưa tin.
Tập thơ ‘’Sự mê đắm của Hồ Gươm’’ của nhà thơ, GS, TS người Mỹ Bruce Weigl là một tác phẩm văn học giàu cảm xúc, là lời bày tỏ tình yêu sâu nặng của tác giả đối với Hà Nội, Việt Nam và con người Việt Nam. Bruce Weigl đưa người đọc bước vào khám phá một Việt Nam vừa quen thuộc vừa mới mẻ qua góc nhìn của một người bạn quốc tế đã gắn bó với mảnh đất này suốt nhiều thập kỷ. Giá trị của tập thơ là sự hòa quyện giữa cảm xúc cá nhân và những chiêm nghiệm mang tính nhân văn sâu sắc.
Ông tâm sự rằng từ khoảng 40 năm trước, mỗi khi đặt chân đến Việt Nam, nguồn cảm hứng thi ca trong ông lại trỗi dậy mạnh mẽ. Những câu thơ đến một cách tự nhiên, liên tục và đôi khi dạt dào đến mức chính ông cũng cảm thấy bất ngờ. Điều khiến ông gắn bó sâu nặng với đất nước này không chỉ là cảnh sắc hay chiều sâu văn hóa, mà còn là những phẩm chất đáng quý của con người Việt Nam: tình yêu quê hương, đất nước, sự chân thành, tinh thần sẻ chia, chăm lo cho những người yếu thế, cùng sự coi trọng giáo dục và trách nhiệm vun đắp cho các thế hệ tương lai.
Chính những giá trị ấy đã trở thành mạch nguồn nuôi dưỡng cảm xúc tạo nên sức sống cho tập thơ “Sự mê đắm của Hồ Gươm”. Tiếng Việt có câu “làm thơ” và “viết văn”. Bạn hẳn thấy sự khác biệt. Tôi “làm” những bài thơ trong tập này, nhưng nhờ sự giúp đỡ của vô số giọng nói đã dành thời gian quý báu và tấm lòng hào phóng cho tôi. Tôi dâng tặng tác phẩm này để vinh danh họ, tôi rất hạnh phúc, và vô cùng biết ơn Trần Lê Khánh với bản dịch này.
Ông kể rằng có một người Việt Nam từng nói với ông: “Dường như trong ông có một đời sống khác, một đời sống của người Việt.” Có lẽ vì thế mà mỗi lần ở Việt Nam, ông không có cảm giác mình là một vị khách phương xa. Trái lại, nơi đây đem đến cho ông cảm giác thân thuộc như đang trở về nhà. Ông hài hước chia sẻ rằng: “Vấn đề lớn nhất của tôi lúc này là chưa đầy một tuần nữa tôi phải rời Việt Nam, và phải đợi thêm nửa năm mới có thể quay trở lại.”.
Trong khoảng thời gian sáu tháng sống và làm việc tại Việt Nam, ông học hỏi được rất nhiều điều mới mẻ. Mỗi ngày, ông dành từ 10 đến 12 giờ cho lao động sáng tạo, liên tục chuyển đổi giữa viết và vẽ. Ông tâm sự mình luôn cố gắng vẽ như một đứa trẻ. Theo ông, trẻ em vẽ bằng cảm xúc và trực giác, còn người lớn thường vẽ bằng tư duy và lý trí. Điều ông hướng tới là giữ được sự hồn nhiên, tự do trong cách cảm nhận của trẻ thơ, nhưng vẫn truyền tải những suy tư, trải nghiệm và chiều sâu của một người trưởng thành.
Thay mặt những người bạn ở Việt Nam nhà thơ Nguyễn Quang Thiều – Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam phát biểu: Năm 1968, chàng lính trẻ Bruce Weigl đã vượt nửa vòng trái đất, băng qua đại dương để đến Việt Nam, mang theo trên vai súng đạn của chiến tranh. Nhưng những chuyến trở lại Việt Nam sau năm 1975 vẫn là hành trình dài ấy, vẫn là những chuyến bay vượt biển, chỉ khác rằng trong hành trang của ông không còn tiếng súng, mà là những vần thơ chất chứa suy tư về con người, ký ức và sự hòa giải. Lần này, nhà thơ người Mỹ lưu lại Hà Nội khá lâu. Ông thong thả dạo phố, ngồi bên những quán cà phê quen thuộc, lặng lẽ làm thơ, vẽ tranh và cảm nhận nhịp sống của thành phố bên Hồ Gươm.
Từ một người lính từng đi qua chiến tranh, Bruce Weigl đã trở thành một người bạn của Việt Nam, trở về với mảnh đất này bằng tình yêu, sự gắn bó và nguồn cảm hứng sáng tạo không bao giờ vơi cạn. Bruce Weigl đã mang đến một cách nhìn mới về Hà Nội. Ông không chỉ viết về Hà Nội, mà còn phát hiện ra một Hà Nội khác từ chính Hà Nội quen thuộc của chúng ta. Qua tập thơ, người đọc được nhìn lại thành phố của mình bằng con mắt của một người ngoại quốc giàu tình yêu và sự thấu cảm, từ góc nhìn ấy, Hà Nội trở lên đẹp đẽ, sâu sắc và đáng yêu hơn.
Nhà thơ Trần Lê Khánh là người chuyển ngữ tập thơ cho biết mình đã quyết định dịch tập thơ ngay từ lần đọc đầu tiên. Theo ông, những trang thơ của Bruce Weigl chứa đựng những khoảnh khắc rất đỗi đời thường nhưng lại thấm đẫm hồn cốt Hà Nội và bản sắc Việt Nam. Điều khiến ông xúc động không chỉ là vẻ đẹp tinh tế của ngôn từ, mà còn là tình cảm chân thành, sâu nặng mà một cựu binh Mỹ dành cho mảnh đất ông từng đặt chân đến trong chiến tranh. Trong thơ Bruce Weigl, chiến tranh hiện lên như một bài học cần được ghi nhớ chứ không phải một nỗi ám ảnh níu giữ con người trong quá khứ.
Qua từng bài thơ về Hà Nội, ông cảm nhận được khát vọng vượt qua đau thương, hướng đến sự thấu hiểu, hòa giải và những giá trị nhân văn bền vững. Với ông, khó khăn lớn nhất của quá trình chuyển ngữ kéo dài ba năm không phải là rào cản ngôn ngữ, mà là việc bảo toàn tinh thần nguyên tác. Thơ Bruce Weigl sử dụng ngôn từ giản dị nhưng chứa đựng nhiều lớp nghĩa, cảm xúc và bối cảnh văn hóa. Do đó, người dịch phải lựa chọn những cách diễn đạt tiếng Việt tự nhiên, gần gũi với bạn đọc mà vẫn giữ được sắc thái và chiều sâu của tác phẩm.
Nhà thơ Bruce Weigl
Bruce Weigl từng tham chiến tại Việt Nam giai đoạn 1967 – 1968. Từ năm 1988, ông thường xuyên trở lại Hà Nội để sống, sáng tạo và dịch thuật trong sự giao hòa với văn hóa Việt Nam. Năm 2024, ông được trao tặng Huân chương Hữu nghị nhờ đóng góp tích cực trong việc tham gia dịch và quảng bá hiệu quả các tác phẩm văn học Việt Nam, tổ chức giao lưu, kết nối, góp phần xây dựng nhịp cầu hữu nghị giữa Việt Nam và Mỹ. Ông sinh tại Lorain, Ohio năm 1948, là tác giả của 14 tập thơ, trong đó có The Abundance of Nothing (2012) và Song of Napalm (1988), cả 2 đều từng vào chung kết Giải Pulitzer cho Thơ.
Năm 2019, BOA Editions, Ltd. xuất bản On the Shores of Welcome Home, tác phẩm đoạt Giải thưởng Thơ Isabella Gardner, và năm 2021 tiếp tục xuất bản tập thơ văn xuôi của ông Among Elms, in Ambush.
Bruce Weigl phục vụ tại Việt Nam trong giai đoạn 1967 – 1968, nơi ông được trao Huân chương Bronze Star. Sau khi trở về Mỹ, ông theo học thơ tại Oberlin College.
Từ năm 1988, ông thường xuyên trở lại Hà Nội, làm việc cùng Hội Nhà văn Việt Nam, nơi các thành viên đã dịch nhiều tác phẩm của ông sang tiếng Việt. Ngược lại, ông cũng dịch thơ của các người lính Việt Nam (Poems from Captured Documents) và một tác phẩm của Trần Lê Khánh, The Sum of Now. Hồi ký nổi tiếng của ông về chiến tranh và hành trình trở lại Việt Nam là The Circle of Hanh (2000).
Sự nghiệp của ông đã nhận được nhiều vinh danh, bao gồm Giải thưởng Robert Creeley, Giải Paterson Poetry Prize, và The Poet’s Prize của Viện Hàn lâm Các Nhà thơ Hoa Kỳ. Vì những đóng góp nghệ thuật và tầm nhìn thi ca của mình, ông đã nhận Giải thưởng Văn học Lannan năm 2006.
Một số hình ảnh sự kiện ra mắt tập thơ “Sự mê đắm của hồ Gươm”
GIANG THANH BÌNH
