Vanvn- Những ngày qua, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều – Chủ tịch Hội Nhà Văn Việt Nam trở thành tâm điểm tranh luận trên mạng xã hội sau khi bài thơ Những người trồng hoa xuất hiện của ông được đưa vào trong một đề thi ngữ văn. Nhiều ý kiến phê bình, thậm chí chế giễu tác phẩm và cá nhân tác giả. Trước hiện tượng này, tôi cho rằng cần có một cái nhìn bình tĩnh, công bằng và nhân văn hơn đối với người cầm bút.
Trước hết, cần khẳng định rằng văn học không phải là toán học. Một bài thơ không phải lúc nào cũng có một đáp án duy nhất, càng không phải cứ người đọc chưa cảm nhận được thì tác phẩm đó vô giá trị. Trong lịch sử văn học thế giới cũng như Việt Nam, rất nhiều tác phẩm từng bị phản đối, bị hiểu lầm hoặc bị chế giễu khi mới xuất hiện. Giá trị của văn chương nhiều khi nằm ở khả năng gợi mở suy nghĩ, khơi dậy cảm xúc và tạo nên những cách đọc khác nhau.
Việc một bài thơ gây tranh luận thực chất không phải điều đáng sợ. Điều đáng lo ngại hơn là khi tranh luận văn học bị biến thành những cuộc tấn công cá nhân. Người đọc hoàn toàn có quyền không thích một tác phẩm, có quyền phê bình, phản biện và chỉ ra những điểm mình cho là chưa thuyết phục. Nhưng từ việc phê bình tác phẩm đến việc xúc phạm danh dự, nhân phẩm của tác giả là một khoảng cách rất xa.
Nguyễn Quang Thiều là một nhà thơ có nhiều đóng góp cho văn học Việt Nam đương đại. Dù yêu thích hay không yêu thích thơ của ông, không ai có thể phủ nhận rằng ông đã dành hàng chục năm cho hoạt động sáng tác, dịch thuật và phát triển văn học. Những đóng góp ấy xứng đáng được nhìn nhận một cách khách quan thay vì bị phủ nhận chỉ vì một tác phẩm gây tranh cãi.
Mạng xã hội cho phép mọi người bày tỏ quan điểm, nhưng quyền tự do ngôn luận không đồng nghĩa với quyền xúc phạm người khác. Một xã hội văn minh là xã hội biết tranh luận bằng lý lẽ, bằng tri thức và bằng sự tôn trọng. Nếu chúng ta muốn học sinh yêu văn chương, trước hết người lớn cần thể hiện văn hóa tranh luận văn học đúng mực.
Một bài thơ có thể hay với người này và chưa hay với người khác. Đó là điều bình thường. Nhưng một nhà thơ không nên trở thành đối tượng của những cuộc “bạo hành” tập thể chỉ vì sự khác biệt trong cảm thụ nghệ thuật. Bảo vệ Nguyễn Quang Thiều hôm nay không chỉ là bảo vệ một cá nhân, mà còn là bảo vệ quyền sáng tạo, sự đa dạng của văn học và văn hóa tranh luận lành mạnh trong xã hội.
Văn chương cần những tiếng nói phản biện. Nhưng văn chương cũng cần sự bao dung. Và người cầm bút, dù nổi tiếng hay vô danh, đều xứng đáng được đối xử bằng sự tôn trọng của một xã hội yêu văn hóa và trân trọng tri thức.
Tóm lại, bên cạnh những tranh luận thuần túy về giá trị của bài thơ Những người trồng hoa, một câu hỏi khác cũng được nhiều người đặt ra: liệu việc công kích dữ dội nhà thơ Nguyễn Quang Thiều trên mạng xã hội có đơn thuần là phản ứng của công chúng đối với một tác phẩm văn học, hay đã xuất hiện những động cơ khác vượt ra ngoài phạm vi văn chương trước thềm Đại hội Hội Nhà văn Việt Nam sắp tới?
ĐỒNG CHUÔNG TỬ
