Vanvn– Từng nghe nhiều những câu chuyện huyền bí về đỉnh Ngọc Linh, khiến bao người vừa muốn chinh phục, vừa ái ngại vì gian khó và hiểm họa khôn lường. Có lúc cũng từng do dự, nhưng rồi ước muốn khám phá đã giúp tôi giáp mặt đỉnh Ngọc Linh.
Trắng đêm với rừng
Nằm trong dãy Trường Sơn, ở giữa tỉnh Kon Tum và Quảng Nam, Ngọc Linh là khối núi lớn gồm nhiều ngọn núi, với đỉnh cao nhất 2.605 mét (so với mặt nước biển) – còn gọi là núi Mẹ – cao nhất miền Nam. Chính vì vậy, được giáp mặt Mẹ Ngọc Linh – “nóc nhà” của ba nước Đông Dương – nơi ẩn chứa nhiều huyền thoại thôi thúc tôi đến với Ngọc Linh.
Để đến được đỉnh núi Ngọc Linh, tôi phải mất nhiều tháng liền rèn luyện thể lực. Khi thấy sức khỏe cho phép, tôi làm việc với anh Đinh Ngọc Thanh – Giám đốc Khu Bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh (huyện Đăk Glei, tỉnh Kon Tum) và hẹn ngày lên đường. Cái khó trong chuyến đi là tại thời điểm khám phá Ngọc Linh, chưa có cán bộ nào làm ở ngành văn hóa hay phóng viên báo chí ở trung ương và địa phương công tác tại tỉnh Kon Tum lên tới đỉnh Ngọc Linh để tôi có thể tham khảo kinh nghiệm. Ngay cả những cán bộ lãnh đạo Ban Quản lý Khu bảo tồn nhiên Ngọc Linh vẫn chưa giáp mặt đỉnh Ngọc Linh.
Sau khi trao đổi với giám đốc Khu Bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh, tôi chọn ngày nắng hanh đẹp vào mùa khô để lên đường. Một mình một ba lô, tôi đến Trạm Quản lý bảo vệ rừng phòng hộ Mường Hooong (xã Mường Hoong), thuộc Khu Khu Bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh vào lúc xế chiều.
Sau khi trao đổi công việc, anh Đinh Duy Hoàng – Trạm trưởng Trạm quản lý bảo vệ rừng Mường Hoong phân công anh A Bảy cùng tôi đến Trạm Quản lý bảo vệ rừng Ngọc Linh vào sáng sớm ngày hôm sau để cùng với A Đun vào rừng. Cả A Bảy và A Đun đều là nhân viên bảo vệ rừng, gốc người Xê Đăng, trẻ tuổi, có sức khỏe tốt, sử dụng thành thạo bản đồ, máy định vị, điện thoại thông minh và đều leo núi cừ khôi, dày dạn kinh nghiệm đường rừng.
Hội ý nhanh với các anh, tôi ra quày tạp hóa gần UBND xã Ngọc Linh mua thịt heo, gạo nếp, bánh mỳ, mỳ gói, 2 tấm bạc che mưa, nước khoáng, dầu gió… cùng với lương khô chuẩn bị từ trước, ba chúng tôi cùng nhau lên đường. Bỏ lại xe gắn máy đầu làng Long Năng của xã Ngọc Linh, chúng tôi khoát ba lô đi theo đường mòn từ các thửa ruộng bậc thang, hướng lên núi Mẹ. Đang mùa khô, người dân đốt rẫy chuẩn bị sản xuất vụ mùa, khí trời như đông đặc lại. Chống gậy leo ruộng bậc thang và đường núi dốc đứng, chưa vào rừng tôi mệt “bở hơi tai”. Mệt nhưng phải cầm chắc gậy tạo thêm sức bật để bước. Cứ thế, chúng tôi vào đến rừng Khu Bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh khoảng gần 10 giờ trưa.
Ở đầu rừng, tôi thấy có những cây sơn tra, bưởi, chanh và thảm thực bì khác với rừng tự nhiên. Hỏi thì được A Đun bộc bạch: Khu rừng này nguyên trước đây là làng Long Noi cũ của xã Ngọc Linh và là một trong những khu căn cứ cách mạng. Vì vậy, trong rừng còn lại nhiều cây ăn quả người dân từng trồng. Ra khỏi làng Long Năng cũ, chúng tôi gặp rừng cây họ dầu có lớp vỏ dày xù xì xoắn theo thân gỗ. Xen lẫn trong rừng cây họ dầu là những cây thông 5 lá cao chót vót (khoảng 15 – 20 mét).
Đi hết rừng cây họ dầu, gặp rừng cây hỗn giao. Dưới tán rừng hỗn giao, thân, cành cây rừng reo và địa y bám đầy vì trong rừng luôn ẩm ướt, mây mù luôn bao phủ. Ở trong rừng hỗn giao, chúng tôi thấy thân thể mát mát rượi như đang ở trong phòng điều hòa nhiệt độ. Bao cảm giác mệt mỏi khi vượt dốc ở vùng đệm được nhường chỗ cho cảm giác thư thái dễ chịu đến lạ thường. Rừng còn nguyên sinh, không thấy có dấu hiệu về sự tác động của con người.
Bám theo lối mòn các đoàn công tác trước đây từng lên núi, chúng tôi ngược dốc về hướng Đông Nam, rồi đảo về hướng chính Đông lên đỉnh Ngọc Linh. Tiếng là đường mòn, nhưng nếu không có người thành thạo dẫn đường với các công cụ hiện đại hỗ trợ, rất dễ lạc trong rừng vì thảm thực bì luôn che khuất lối mòn. Có lẽ vì vậy, trước đây vì chưa có công cụ (máy định vị, điện thoại thông minh…) hỗ trợ, người dân cũng như không ít đoàn công tác từng lạc trong rừng.
Người dân ở địa phương cũng từng nói rằng, có không ít người lạc trong rừng, không tìm được đường về; có người lại nói đi mãi rồi quay về điểm xuất phát như Giàng không cho đi vậy hay trong thời kỳ chiến tranh, máy bay khi bay qua vùng núi cao của đỉnh Ngọc Linh bị rơi… Những câu chuyện huyễn hoặc về núi Mẹ Ngọc Linh kể không xuể.
Quên đi những điều huyễn hoặc, với tâm niệm khám phá, góp phần bảo vệ rừng Ngọc Linh, không xâm hại rừng, chúng tôi cứ ngược núi thẳng tiến. Khoảng hơn 12 giờ trưa cùng ngày, chúng tôi gặp một mặt bằng do các đoàn đi trước từng dựng lán trại làm trạm nghỉ chân. A Bảy và A Đun gợi ý dựng lán trại, nấu cơm ăn chiều và nghỉ ngơi để mai lấy sức đi tiếp. Tuy nhiên, thấy còn sớm nên tôi đề nghị nghỉ giây lát, bổ sung lương thực vào dạ dày để lấy lại sức, rồi lại tiếp tục hành trình.
Từ trạm dừng chân, chúng tôi men theo vách núi và gặp một thác nước. Việc bám đá rêu phong để xuống, lên khu vực thác nước trơn trợt, rất dễ té ngã. May mắn là không ai việc gì.
Len lỏi trong rừng, đến hơn 14 giờ cùng ngày, chúng tôi dừng chân trên một bờ suối ở độ cao hơn 1.800 mét. A Đun khuyên không nên lên cao nữa, vì theo quan niệm của người Xê Đăng, ban đêm, trên đỉnh cao là nơi ngự trị của Zàng, thần linh… Đã có những câu chuyện thương tâm vì nghỉ lại đêm trên những đỉnh núi. Sau khi hội ý, chúng tôi quyết định dựng lán trại, nấu cơm ăn, nghỉ tối tại lưng chừng núi để mai đi tiếp.
Dọn chỗ nghỉ lại đêm trên bờ suối khá quang đãng, sau lưng là vách núi đá chất chồng làm chỗ dựa. Tuy nhiên, không khí trong rừng âm u, ẩm ướt làm gai lạnh sống lưng. Tranh thủ thời gian trước khi chiều buông, chúng nấu cơm, nướng thịt heo và nhâm nhi tí rượu để giải mỏi sau 1 ngày leo núi.
Trong rừng, ở độ cao không khí loãng, nồi cơm nấu rất lâu, lửa mạnh nhưng hạt cơm vẫn sượng, không chín mềm. Rượu nặng, nhưng uống lại nhạt như nước lã. Tôi làm vài ly để mua vui, còn lại A Bảy và A Đun tiếp tục nhâm nhi cho đến gần nửa đêm.
Đêm ở núi rừng Ngọc Linh khá yên tĩnh và trầm mặc. Trời lạnh và tối như bưng, tôi chỉ nghe tiếng côn trùng rên rỉ, làm cho không gian càng thêm huyễn hoặc. A Đun phải liên tục choàng dậy đun thêm củi để sưởi ấm. Còn tôi cứ trằn trọc mãi không tài nào ngủ được vì lạnh và không quen với việc ngủ rừng.
Sáng ra, A Đun than: “Em đi rừng quen rồi, nhưng giữa đêm nay không tài nào ngủ được vì nghe tiếng hú lạ!”. Kể cũng lạ, tôi và A Bảy không nghe tiếng những tiếng hú này!
Thiên nhiên kỳ thú
Sáng ra, sau khi cơm nước, chúng tôi tiếp tục chinh phục độ cao. Từ độ cao trên 1.800 mét trở lên, núi dốc đứng. Núi cao được đan cài bởi đá và rễ cây rừng khá chặt. Không xa trạm dừng chân của đêm hôm trước, chúng tôi gặp hang đá ở độ cao trên 1.900 mét. Trong hang đá, thấy có những dấu củi đốt. Có lẽ, từng có người nghỉ ngơi tại đây trước khi lên đỉnh núi.
Từ độ cao 1.800 – 2.400 mét, rừng nhiều tầng, nhiều lớp và rễ cây bám đầy. Tôi một tay chống gậy, một tay bám rễ cây, đá và dùng sức bật của hai chân và gậy lên núi. Trong rừng, có những cây rừng to có nhiều hang hốc, rong rêu bám đầy, cây đỗ quyên sống ký sinh trên đó như một loài lan. Từ độ cao 2.400 mét, một nửa ngọn núi diện tích khá bằng, một nửa còn lại dáng hình chóp, cao vút lên. Ở phần núi có bề mặt tương đối bằng, A Đun chỉ cho tôi ranh giới bên này núi là thuộc Kon Tum, bên kia núi là tỉnh Quảng Nam. Ở triền núi hình chóp, cây rừng thấp, nhỏ có hình thù kỳ quái. Cây và dây rừng như những con trăn, con rắn hay như những cánh tay “bà chằn” lông lá trong các truyền thuyết choàng cả lối đi. Nói thật, nếu đi một mình, ít ai đủ tự tin để bước tiếp.
Từ độ cao trên 2.500 mét trở lên của đỉnh núi là rừng đỗ quyên. Cây đỗ quyên lá non màu hồng. Hoa đỗ quyên trắng tinh khiết, thoảng hương thơm nhẹ làm ngây ngất lòng người. Từ đỉnh núi này, nhìn rộng ra xung quanh, ta có thể thấy nhiều đỉnh núi khác nhấp nhô nhưng thấp hơn. Trên núi cao, thường ngày, ở dưới chân núi nhìn lên mây mù dày đặc, không thấy gì, nhưng không hiểu sao tại thời điểm tôi đến lại quang đãng đến lạ thường.
Đi ở rừng cây đỗ quyên thấp lùn, chỉ có một lối mòn nhỏ do người mở đường đi trước mở đường để lại, nhiều đoạn chúng tôi phải khom người xê dịch từng bước một. Sự khắc nhiệt của khí hậu, không khí ở độ cao này khiến thân cây đỗ quyên chỉ cao khoảng 1,5 – 2 mét, bám đầy rong rêu, xù xì. Điều khác lạ là trong rừng cây đỗ quyên lại có những đại lão thông 5 lá thấp lùn. Cây thông gần đỉnh núi gốc to vòng tay người ôm, nhưng tán cây sà sà trên đầu cây đỗ quyên. Thân lão thông uốn khúc xuống đất như những con rồng, ôm giữ cho rừng đổ quyên chống chịu trước tác động mưa bão, nắng nôi.
Nhìn xa, trông các đại lão thông này giống như những cây bông sai cổ thụ được bàn tay của các nghệ nhân tạo dáng trông rất đẹp mắt. Không ai biết đích xác các đại lão thông bao nhiêu tuổi. Có lẽ các đại lão thông này, cả ngàn năm tuổi cũng nên.
Ngược rừng đỗ quyên, chúng tôi giáp mặt Mẹ Ngọc Linh ở độ cao 2.605 mét. Nhìn ra bốn bề xung quanh, chúng tôi thật sự choáng ngợp trước phong cảnh thiên nhiên kỳ thú. Nếu như ở sườn Tây rừng cây đỗ quyên điểm những bông hoa trắng muốt nhấp nhô như những con bướm trắng chập chờn đẹp đến mê hồn thì ở sườn Đông sương mù lại tầng tầng, lớp lớp như cảnh tiên.
Ngay tại đỉnh Ngọc Linh, chúng tôi gặp hình chóp bằng inox mà một đoàn công tác nào đó đã lắp đặt cách đó không lâu. Bốn mặt hình chóp ghi rõ tọa độ, độ cao đỉnh Ngọc Linh và đáy chóp được đổ bê tông gắn chặt với mặt đất. Bên gốc thông gần chóp inox có lá cờ đỏ sao vàng màu còn tươi sáng nằm trên lớp lá thông khô. Có lẽ trước đó gió quất, làm gãy cán, đổ cờ. Choáng ngợp và ngẩn ngơ trước phong cảnh thiên nhiên hữu tình trên đỉnh núi, nhưng chúng tôi buộc phải rời núi sớm để ra khỏi rừng trước khi trời tối.
Tản mạn khi xuống núi và đôi lời về Mẹ Ngọc Linh
10 giờ 30 phút, chúng tôi xuống núi. Mặc dù xuống núi ít tốn sức hơn lên núi, nhưng toàn thân phải vận động nhiều như trụ chân, đu cây… để khỏi trượt ngã. Tuy nhiên, như được thụ hưởng từ linh khí Mẹ Ngọc Linh, chúng tôi không ai cảm thấy mệt, đuối sức.
Đường về, chúng tôi cứ bám đá, cây rừng xuống núi. Trong rừng, gần khu vực vùng đệm, chúng tôi gặp những cây rừng được người dân đục lỗ để nhử ong rừng. Cả A Bảy và A Đun cho biết, có nhiều hộ dân ở xã Mường Hoong, Ngọc Linh có nhiều kinh nghiệm đục lỗ nhử ong vào làm mật, thu hàng trăm lít mật ong rừng/năm. Mật ong rừng trong lỗ sẫm màu, chất lượng tốt, giá từ 500-600 nghìn đồng/lít; còn mật ong tổ treo trên cây có màu vàng, giá chỉ 250 – 300 nghìn đồng/lít.
Cheo leo ở một sườn núi vùng đệm, người dân dựng chòi dưới tán cây rừng trồng sâm Ngọc Linh. Không chỉ ở xã Măng Ri, Tê Xăng, Ngọc Lây (huyện Tu Mơ Rông), nhiều hộ dân ở xã Ngọc Linh (huyện Đăk Glei) cũng đang làm giàu từ “Quốc bảo” sâm Ngọc Linh và mật ong rừng.
Đi hết rừng đặc dụng Khu Bảo tồn thiên Ngọc Linh, đến rừng đệm, chúng tôi bắt đầu thấm mệt vì không còn được Mẹ Ngọc Linh cung cấp dưỡng khí trong lành, mát lạnh nữa. Tuột xuống các sườn núi dốc cao, đất đá chai cứng và các bờ ruộng bậc thang cheo leo giữa trời nắng gắt, tôi mệt lả người. Nhiều lúc khụy chân, muốn xỉu, cứ tưởng không còn đủ sức đi tiếp, nhưng cuối cùng tôi cũng về được Trạm Quản lý bảo vệ rừng Ngọc Linh an toàn lúc 16 giờ.
Chuyến giáp mặt Mẹ Ngọc Linh để lại cho tôi nhiều ấn tượng khó quên. Mặc dù sau chuyến đi, các cơ bắp chân, bàn chân của tôi căng lên, đau ê ẩm, không thể đi lại được do vận động nhiều trong quá trình leo núi và xuống núi, phải mất mấy ngày uống thuốc, kết hợp với xoa bóp các cơ chân, mới có thể đi lại được. Ôn lại điều này, để nói lên rằng, giáp mặt Mẹ Ngọc Linh không phải là chuyện dễ, là một thử thách. Chính vì vậy, không khó hiểu, có nhiều người, kể cả cán bộ làm trong ngành Lâm nghiệp từng muốn chinh phục, nghiên cứu về đỉnh Ngọc Linh nhưng đành phải bỏ cuộc giữa chừng, vì trước đó không được kỳ công tập luyện.
Rừng Ngọc Linh và đỉnh núi Mẹ Ngọc Linh là núi thiêng, là tài sản vô giá với đa dạng sinh học cao, có nhiều động thực vật quý hiếm; là nơi đầu nguồn của con sông lớn như Thu Bồn (Quảng Nam) và sông Sê San (Gia Lai – Kon Tum); là nơi cung cấp nước cho sản xuất, sinh hoạt và nhiều công trình thủy điện quan trọng (thủy điện Plei Krông, thủy điện Ya Ly, các thủy điện Sê San…) của Quốc gia và khu vực; là nơi điều hòa khí hậu trong khu vực; là nơi quan trọng trong chiến lược phòng thủ Quốc gia… Do vậy, rừng Ngọc Linh cần phải được bảo vệ nghiêm ngặt.
Và để tránh những tác động làm tổn thương đến Mẹ Ngọc Linh – Vườn Di sản ASEAN, những ai không có trách nhiệm, không được phép tự ý vào rừng Ngọc Linh khi chưa có sự đồng ý của Ban Quản lý của Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh. Bảo vệ Mẹ Ngọc Linh cũng là bảo vệ mái nhà chung, nơi chung sống của tất cả chúng ta.
VĂN NHIÊN
