Nam Phong tạp chí – ngọn gió Nam thổi mát lòng dân tộc

Vanvn- Đã hơn một thế kỷ trôi qua, những vấn đề Nam Phong tạp chí đặt ra vẫn luôn mang tính thời sự đó là chấn hưng dân trí và dân khí…

Năm 1917, Nam Phong tạp chí do chính phủ bảo hộ chủ trương ra đời, nhằm phục vụ chính sách cai trị cuả Pháp tại Việt Nam. Tạp chí do Phạm Quỳnh làm chủ bút phần Quốc ngữ và Pháp văn, Nguyễn Bá Trác làm chủ bút phần chữ Nho. Qua mấy thời kỳ cải cách, học giả Phạm Quỳnh đã khéo léo chuyển nội dung cuả tạp chí hướng về học thuật, tìm hiểu các nền văn hoá Đông Tây, đặc biệt là văn hoá Việt Nam, với mục đích nâng cao dân trí và dân khí.

Tờ báo đầu tiên có ra số xuân là Nam Phong tạp chí, số xuân Mậu Ngọ năm 1918

17 năm liên tục (1917-1934), Nam Phong tạp chí đã xuất bản được 210 số, với khoảng 35,000 trang chữ Quốc ngữ, Pháp ngữ và chữ Nho. Đây là một tài liệu quí giá về nhiều mặt, đề cập đến các lãnh vực văn hoá Đông phương và Việt Nam nhằm đối mặt với nền văn minh cơ khí và văn hoá Pháp mà thực dân Pháp thời ấy muốn áp đặt để thanh tẩy nền Nho học theo chủ trương “khai hoá” dân ta. Giá trị lịch sử của Nam Phong tạp chí cũng rất lớn vì đây là một phong trào của giới sĩ phu trong một thời đại đen tối của vận nước để cố giữ những giá trị lớn của Đông phương và tìm cho nhân dân Việt Nam “một con đường sáng suả trong đó nền nhân bản cuả dân tộc được bảo tồn và phát huy”.

Nam Phong tạp chí có mục đích thể hiện chủ nghĩa khai hóa của chính quyền bảo hộ, nhưng việc hướng tới mở mang kiến thức, giữ gìn đạo đức, bảo tồn quốc hồn, quốc túy trong quốc dân đồng bào, truyền bá các môn khoa học tiên tiến của phương Tây, đặc biệt là giới thiệu các tư tưởng, học thuật của Pháp luôn được coi trọng và tinh tế lồng ghép vào từng mục. Tạp chí xuất bản mỗi tháng một kỳ, khổ A4, khoảng 100 trang, được trình bày làm 2 cột dày chữ, với các hoa văn, họa tiết khá đẹp. Nội dung bài vở nghiêm trang, phong phú, thiên về biên khảo văn học, lịch sử, khoa học, triết học, văn thơ Hán Nôm, tiểu thuyết dịch thuật từ tiếng Pháp, các thông tin về chính trị, xã hội trong nước và quốc tế…

So với đương thời,Nam Phong là cơ quan ngôn luận tích cực nhất trong việc đăng tải mảng tư liệu Hán Nôm do cha ông để lại. Trải qua nhiều thập kỷ, những đóng góp đó vẫn còn được ghi nhận. Viện Văn học tổ chức biên soạn bộ sách Thơ văn Lý Trần, các soạn giả đã tham khảo và hơn một lần sử dụng các bản dịch thơ văn được công bố trên Nam Phong.

Không chỉ có ngành nghiên cứu Văn học, mà nhiều ngành khoa học xã hội khác như Sử học, Triết học, Dân tộc học, Xã hội học,… đều có thể khai thác ở tạp chí này những tư liệu và thông tin hữu ích. Để phục vụ các nhà nghiên cứu, phòng Thông tin – Tư liệu – Thư viện Viện Nghiên cứu Hán Nôm năm 1989 đã hoàn thành tập Thư mục các bài viết trên tạp chí Nam Phong có liên quan đến tác giả, tác phẩm Hán Nôm.

Qua phần sưu tầm, dịch thơ văn cổ, chúng ta thấy hầu hết các tác giả tiêu biểu của văn học Việt Nam đã được Nam Phong giới thiệu: Mãn Giác, Không Lộ, Lý Thái Tông, Lý Anh Tông, Trần Quang Khải, Trần Quốc Tuấn, Trần Thái Tông, Trần Nhân Tông, Trần Nghệ Tông, Nguyễn Trung Ngạn, Chu Văn An, Mạc Đĩnh Chi, Trương Hán Siêu, Nguyễn Phi Khanh, Đặng Dung, Nguyễn Trãi, Lê Thánh Tông, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Lê Hữu Trác, Phạm Thái, Nguyễn Du, Lê Quý Đôn, Cao Bá Quát, Nguyễn Văn Siêu, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Thông,…

Bên cạnh những áng thơ Đường được dịch, có mặt trên Nam Phong còn là chuyện Nôm khuyết danh như Tống Chân Cúc Hoa. Đáng chú ý, có những tác phẩm rất hiếm hoi được sáng tác trong thời kỳ Bắc thuộc như Bạch vân chiếu xuân hải phú của Khương Công Phụ cũng đã được giới thiệu trên Nam Phong năm 1924, số 83 (Tạp chí Nam Phong ra đời trong hoàn cảnh bị Pháp bảo hộ và áp đặt nền văn hóa phương Tây lên xã hội Việt Nam). Đây là giai đoạn giao thời về mọi mặt: Giao thời về chính trị từ thời kỳ độc lập sang thời kỳ bảo hộ, giao thời về văn hóa, tư tưởng giữa nền văn hóa Á đông và nền văn hóa Âu tây, giao thời về văn tự và văn học giữa chữ Nho và chữ Quốc ngữ. Đây cũng là giai đoạn hòa nhập văn hóa Á Âu của người Việt Nam sau một thời gian dài chìm đắm trong văn hóa Á Đông và văn hóa Trung Hoa. công cuộc “quốc ngữ hóa” cái vốn liếng tiền nhân, sao lục các trước tác tiên nho, giới thiệu những áng văn Hán và Nôm lịch triều, bình giải những danh tác cổ văn.

Biên khảo không chỉ cung cấp tài liệu cho quốc học mà còn đem lại cho nền văn nghệ mới một cái gốc móc nối nó với những truyền thống suy tư và diễn đạt của tiền nhân. Câu văn mới trước khi bay bổng, hãy dựa vào câu văn Nôm, vào Truyện Kiều và ca dao. Nhưng một mặt khác ông cũng lại hướng sang Tây phương để mở cho văn nghệ những đường hướng mới. Bằng dịch thuật, bằng bình luận ông đã dẫn độc giả đi khám phá những chân trời mới. Những bài khảo luận của ông về các loại văn Tây phương như tiểu thuyết, kịch, thơ đã chỉ dẫn cho người cầm bút thời ấy tập tành sáng tác.

Lịch sử đã chứng minh Phạm Quỳnh và tạp chí Nam Phong đã đóng góp tích cực cho nền văn hóa và văn học Việt Nam. Đó là điều không thể phủ nhận. Với 210 số Tạp chí, mỗi số đều có phần chữ Quốc ngữ, phần chữ Hán và phần chữ Pháp riêng biệt, đăng tải nội dung tạp chí trong chừng mực khác nhau, tùy thuộc vào sự quan tâm của độc giả. Nam Phong có nhiều bài nghiên cứu về Nguyễn Du, Truyện Kiều, Cung oán ngâm khúc của Nguyễn Gia Thiều, thơ của Trần Khánh Dư, Lê Thánh Tông, Bà huyện Thanh Quan, bàn về thơ Nôm, câu đối Nôm, khảo sát lối chữ thời cổ, nghiên cứu lịch sử, thời kỳ Đông Sơn đến thời kỳ Bắc thuộc, các triều đại như nhà Lê, nhà Tây Sơn, nhà Nguyễn, Các nhân vật lịch sử: Ngô Quyền, Lý Nhân Tông, Chu Văn An, Mạc Đĩnh Chi, Hồ Quý Ly, Nguyễn Trãi, Nguyễn Xí, Nguyễn Hữu Chỉnh, Nguyễn Huệ, Lê Quý Đôn, Nguyễn Văn Thành, Cao Bá Quát, Nguyễn Công Trứ, Lê Văn Duyệt, Nguyễn Trường Tộ,… khảo cứu về Phong tục, đất đai, thổ sản, các di tích… trên đất nước ta rồi luận về Giáo dục, khoa cử với những tư liệu thú vị và sinh động.

Ngoài ra tạp chíNam Phong còn đề cập đến rất nhiều vấn đề khác như luật hình, lễ nghi, tang lễ, y học, nghề đàn, lịch, lăng tẩm, lệ cống Trung Quốc, các bộ sử, nhận xét người phương Bắc về người nước ta, lịch sử và phong tục nước ngoài (Ấn Độ, Nhật Bản), Phật giáo, Mạnh Tử, Mặc Tử,… Nam Phong tạp chí là một địa chỉ cung cấp những kiến thức cơ bản về khoa học xã hội và nhân văn, những bài dịch đăng hàng kỳ về tư tưởng của Montesquieu hay Voltaire, Henri – Louis Bergson những nhà triết gia và tư tưởng lỗi lạc của thế kỷ XVII và XVIII.”

Nói đến ích lợi của Nam Phong ta không thể quên câu nói của Thiếu Sơn, một nhà phê bình đương thời: “Nhiều người không biết văn Tây văn Tàu có thể chỉ nhờ đọc Nam Phong mà có được cái trí thức phổ thông về văn chương học thuật Đông Tây”. Vũ Ngọc Phan trong bộ sách Nhà văn hiện đại coi Tạp chí Nam Phong như một thứ “bách khoa toàn thư” và kết luận rằng, trong lịch sử văn học hiện đại không thể nào quên được tờ Nam Phong.

Về chủ bút Phạm Quỳnh, nhà văn Nguyên Ngọc viết: tiểu luận tiếng Pháp của Phạm Quỳnh là một thứ văn cực kỳ sang trọng, sáng sủa. Các tiểu luận này, cùng với những trước tác bằng tiếng Việt đã đặt ra những vấn đề bao quát về dân tộc, văn hóa, về sự va chạm giữa hiện đại và quá khứ, giữa phương Đông và phương Tây.Từ đó ông tìm con đường cho sự phát triển Việt Nam. Những vấn đề ông đặt ra đến nay vẫn rất thời sự.

Theo Nguyên Ngọc, Phạm Quỳnh thuộc lớp người khổng lồ, trí tuệ uyên thâm; hiểu sâu sắc văn hóa phương Đông; tự học mà chiếm lĩnh văn hóa phương Tây rất cơ bản. Nguyên Ngọc còn cho rằng, tôi thấy rõ ràng Phạm Quỳnh là một nhân cách văn hóa lớn, một người hết sức tha thiết yêu dân tộc, ưu tư cho sự phát triển của dân tộc. Trong thiên du ký “Một tháng ở Nam Kỳ”, chủ bút Nam Phong viết, những người làm báo là những người theo đuổi cái nghề khua chuông gõ mõ trong quốc dân, đem những lời hay lẽ phải mà bàn bạc với đồng bào, mong gây lấy môt mối tư tưởng cảm tình chung, mưu cho nước nhà, giống nhà sau này được cường mạnh vẻ vang.

Với Phạm Quỳnh, nếu cổ động được điều hay, truyền bá được lẽ phải, có ích cho nước nhà, có lợi cho xã hội, đó là phần thưởng vô hình của người làm báo. Cái thưởng đó cũng đủ cao quí, đủ đền cho công phu tâm huyết của mình, những khi đêm khuya thanh vắng, một bóng, một đèn, ngồi kỳ khu cặm cụi trước tờ giấy trắng, ống mực đen mà đào gan, nạo óc đem những lời thiết thực cảnh tỉnh cho bạn đồng bào. Từ trước đến nay Tạp chí Nam Phong luôn là nguồn tư liệu sẽ giúp cho các nhà sử học muốn tìm hiểu tình hình xã hội Việt Nam vào đêm trước của Cách mạng Tháng Tám 1945 và di sản Hán Nôm của dân tộc, là mối quan tâm của giới nghiên cứu – phê bình.

Kể từ khi ra đời đến nay, gần một thế kỷ đã trôi qua, bài học chấn hưng văn hóa Việt vẫn luôn là thời sự. Tiếp nhận cái mới, chắt lọc, giữ gìn truyền thống tốt đẹp là sức mạnh của chúng ta trên con đường hội nhập và phát triển.

HÀ PHƯƠNG THIỆN

Chuyên trang Tầm Nhìn

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *