PGS-TS, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ: “Nước non vạn dặm" là bộ tiểu thuyết mơ ước của đời tôi”

Vanvn- Viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn là một thử thách lớn với người cầm bút. Với PGS-TS, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ, đó còn là một thôi thúc kéo dài nhiều năm. Sau gần 2 thập kỷ chuẩn bị tư liệu và 5 năm viết liên tục, ông đã hoàn thành bộ tiểu thuyết sử thi “Nước non vạn dặm” gồm 5 tập, khắc họa cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh từ tuổi thơ đến hành trình trở thành lãnh tụ của dân tộc Việt Nam.

“Tôi luôn nghĩ: Tại sao chúng ta chưa có một bộ tiểu thuyết đầy đủ về Bác?”

* Thưa ông, điều gì khiến ông bắt đầu nghĩ đến việc viết một bộ tiểu thuyết lớn về Chủ tịch Hồ Chí Minh?

– PGS-TS, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ: Có thể nói, ý tưởng này xuất phát từ quá trình tôi công tác lâu năm tại Nghệ An. Đặc biệt là thời gian làm Bí thư Huyện ủy Nam Đàn trước đây, tôi có cơ hội được sống trong không gian văn hóa, lịch sử rất đặc biệt của quê hương Bác Hồ.

Tôi đi nhiều hơn trong không gian Hoàng Trù quê mẹ, Làng Sen quê cha, nghe nhiều hơn những câu chuyện của người dân địa phương, và càng tìm hiểu càng thấy rất nhiều điều sâu sắc về cội nguồn đã hình thành nên nhân cách Hồ Chí Minh.

Thực ra, trước đó đã có nhiều tác giả viết rất thành công về Bác, đặc biệt là nhà văn Sơn Tùng với Búp sen xanh, Bông sen vàng… Nhưng bác Sơn Tùng chủ yếu viết về thời thơ ấu và thanh niên của Bác. Một số nhà văn khác như Nguyễn Thế Quang, Thiên Sơn,… cũng viết về từng lát cắt, từng giai đoạn nhất định. Và tôi luôn nghĩ: Tại sao chúng ta chưa có một bộ tiểu thuyết đi trọn cuộc đời Bác Hồ?

Với lợi thế là một người làm chính trị, văn hóa, có điều kiện đi nước ngoài, tiếp cận thêm nhiều nguồn tư liệu để đối chiếu, tôi nghĩ mình có trách nhiệm và cũng có sự thuận lợi nhất định để thực hiện bộ sách này.

* Nhưng viết về Bác Hồ là một lựa chọn không hề dễ…

– Đúng vậy. Đó là một áp lực rất lớn… Bởi viết về một vĩ nhân đã đi vào huyền thoại thì cái khó nhất là làm sao dung hòa được giữa “văn” và “sử”. Sử là phải chép, tức là sự thật khách quan, không được đưa ý chí chủ quan vào. Nhưng văn học thì cần hình tượng, cần ngôn ngữ nghệ thuật và có sự hư cấu. Tuy nhiên, hư cấu về Bác lại là một thách thức rất lớn. Tác giả không được đi quá xa, nhưng đồng thời phải làm cho nhân vật “sống” lại trong cảm nhận của người đọc.

Tôi nghĩ ưu thế của văn chương là có thể đi vào cảm xúc, đời sống nội tâm của nhân vật. Văn học có thể hình dung Bác đang nghĩ gì, cảm xúc ra sao trong những khoảnh khắc vui buồn hay khi đối diện với nghịch cảnh – điều mà các công trình nghiên cứu lịch sử thuần túy khó thể hiện hết được.

* Vậy chắc chắn là bộ tiểu thuyết này đã được chuẩn bị từ rất lâu?

– PGS. TS, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ: Có thể nói như vậy. Gần 20 năm tôi đọc lại tư liệu, đi lại những vùng đất gắn với hành trình hoạt động của Bác, tìm hiểu thêm lịch sử thế giới và các phong trào cách mạng mà Người từng tiếp cận… rồi sau đó mới dành khoảng 5 năm để viết liên tục.

Bộ tiểu thuyết gồm 5 tập: Nợ nước non, Lênh đênh bốn biển, Từ Việt Bắc về Hà Nội, Đường lên Điện Biên và Việt Nam – Hồ Chí Minh. Mỗi tập là một chặng đường trong cuộc đời của Bác. Tôi chọn tên “Nước non vạn dặm” vì nghĩ rằng hành trình của Bác là một hành trình vô cùng lớn: Vượt biển, vượt tù đày, vượt qua rất nhiều thử thách để tìm con đường cứu nước cho dân tộc.

“Nếu dừng lại giữa chừng, hôm sau cảm xúc sẽ không còn nguyên vẹn nữa”

*PGS.TS, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ tặng bộ tiểu thuyết “Nước non vạn dặm” cho Khu Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Kim Liên.*

* Trong nhiều năm, ông vừa làm công tác quản lý, vừa hoạt động văn hóa nghệ thuật. Vậy ông đã thu xếp thời gian cho “Nước non vạn dặm” như thế nào?

– Tôi gần như dành trọn hai ngày cuối tuần và các buổi đêm cho việc viết. Tôi không chơi golf hay những thú vui tốn nhiều thời gian. Có lẽ do quen thức khuya nên nhiều hôm tôi viết đến 3 – 4 giờ sáng. Để chống lại cơn buồn ngủ khi đang dở mạch viết, lúc nào trên bàn tôi cũng có một lọ ngô rang. Cắn hạt ngô giòn cứng giúp mình tỉnh táo hơn để tiếp tục viết. Vì nhiều khi nếu dừng lại giữa chừng, hôm sau cảm xúc sẽ không còn nguyên vẹn nữa.

Có những thời điểm tôi gần như sống cùng nhân vật và không gian lịch sử ấy. Mình đi ngủ nhưng đầu óc vẫn nghĩ tiếp về chi tiết, đối thoại hay một cảnh nào đó chưa thật ổn.

* Có chi tiết nào trong quá trình viết khiến chính ông xúc động đặc biệt?

– Có rất nhiều chi tiết khiến tôi rưng rưng. Nhưng thường lại không phải những sự kiện lớn, mà là những điều rất đời thường. Ví dụ như cảnh gia đình Bác đi bộ trên con đường thiên lý vào Huế, chia tay bà ngoại ở Hoàng Trù. Với cậu bé Nguyễn Sinh Cung lúc ấy, đó là một cuộc chia ly rất xúc động. Hay đau xót nhất là cảnh mẹ Hoàng Thị Loan qua đời trong căn gác nhỏ ở kinh thành Huế khi cụ Nguyễn Sinh Sắc và anh Khiêm đang ở xa, chỉ còn Nguyễn Sinh Cung nhỏ bé ở bên mẹ và em nhỏ. Khi viết đến đoạn ấy, rồi sau này xem các nghệ sĩ diễn lại trên sân khấu, tôi và nhiều khán giả đều không cầm được nước mắt.

* Tôi nhận thấy, trong “Nước non vạn dặm”, ông dành khá nhiều dung lượng để viết về cội nguồn văn hóa xứ Nghệ và những năm tháng tuổi thơ của Bác. Phải chăng, ông muốn từ đó lý giải sâu hơn về sự hình thành nhân cách và tâm hồn Hồ Chí Minh?

– Tôi cho rằng, dấu ấn văn hóa xứ Nghệ trong Hồ Chí Minh rất đậm. Nam Đàn là vùng “địa linh nhân kiệt” điển hình. Đất đai có thể khô cằn, nhưng con người lại rất kiên cường và ham học. Những câu ví, giặm, lời ru của bà và mẹ, nếp sống của người Nghệ… theo Bác suốt cả cuộc đời. Ngay tên tập đầu tiên “Nợ nước non” cũng xuất phát từ câu ru của bà ngoại và mẹ Hoàng Thị Loan dành cho cậu bé Nguyễn Sinh Cung: “Làm người đói sạch rách thơm/Công danh là nợ nước non phải đền”. Tôi nghĩ chính cái “nợ nước non” ấy đã vận vào cuộc đời Bác ngay từ thuở thiếu thời.

* Sau khi hoàn thành bộ sách, ông có cảm giác mình đã “đi hết” hành trình ấy chưa?

– Không ai dám nghĩ mình có thể viết hết về Bác Hồ đâu. Tôi chỉ nghĩ mình đã cố gắng hết sức để làm một bộ tiểu thuyết tử tế, bằng tất cả tình cảm, sự kính trọng và trách nhiệm của người cầm bút. Và thật lòng mà nói, hoàn thành được “Nước non vạn dặm”, tôi thấy mình đã hoàn thành một giấc mơ rất lớn của đời viết.

“Tôi mong người trẻ sẽ viết tiếp câu chuyện của cha ông”

* Điều gì khiến ông vui nhất sau khi bộ sách ra mắt?

– Điều làm tôi vui nhất là phản hồi của độc giả trẻ. Có một cháu học sinh ở Đắk Lắk đọc xong tập đầu tiên đã nhắn với mẹ rằng: “Bác Kỷ viết sinh động quá, con thức cả đêm để đọc”. Khi nghe kể lại điều đó, tôi rất xúc động. Với người viết, đôi khi không cần điều gì lớn lao. Chỉ cần tác phẩm của mình chạm được đến người đọc là đã hạnh phúc rồi.

* Ông mong người trẻ hôm nay sẽ đọc “Nước non vạn dặm” như thế nào?

– Tôi không mong các bạn chỉ đọc để biết lịch sử hay để ngưỡng mộ Bác Hồ. Điều tôi mong hơn là từ câu chuyện của cha ông, các bạn trẻ hôm nay hiểu hơn trách nhiệm của mình với đất nước, với cộng đồng và với chính cuộc đời mình. Lịch sử không chỉ để nhớ. Theo tôi, lịch sử còn để mỗi thế hệ tự nhìn lại mình và nghĩ xem mình sẽ sống như thế nào. Gần đây có câu hát rất hay là “viết tiếp câu chuyện hòa bình”. Tôi cũng mong thế hệ trẻ hôm nay sẽ từ câu chuyện của cha ông mà tiếp tục viết nên tương lai tốt đẹp cho đất nước.

* Sau bộ tiểu thuyết này, ông có còn tiếp tục đi sâu vào đề tài lịch sử?

– Có lẽ đây vẫn là con đường chính của tôi. Trước “Nước non vạn dặm”, tôi cũng đã viết về Mai Hắc Đế, về Lý Công Uẩn, về Truông Bồn… cả tiểu thuyết lẫn sân khấu. Riêng với “Nước non vạn dặm”, hiện nay, đã có hai tập được chuyển thể sang sân khấu là “Nợ nước non” và “Từ Việt Bắc về Hà Nội”. Tôi sẽ tiếp tục chuyển thể ba tập còn lại, và xa hơn nữa là điện ảnh.

* Và có lẽ, với riêng ông, bộ sách này cũng là một cách “trả nghĩa” với quê hương của Người?

– Đúng thế. Tôi mang ơn vùng đất ấy nhiều lắm. Sau khi bộ sách hoàn thành, tôi rất vui khi được trao tặng “Nước non vạn dặm” cho Khu Di tích Lịch sử Quốc gia đặc biệt Kim Liên. Tôi nghĩ, bên cạnh hiện vật và sử liệu, bộ sách cũng có thể góp thêm một góc nhìn văn chương để du khách hiểu hơn về Bác Hồ.

* Xin cảm ơn PGS-TS, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ về cuộc trò chuyện này. Sau “Nước non vạn dặm”, độc giả sẽ còn tiếp tục chờ ông ở những hành trình khác của văn chương và lịch sử.