Vanvn– Xuất thân là một người từng được đào tạo làm báo bài bản, Nghệ nhân ưu tú Yang Danh (người Ba Na Kriêm) luôn dành trọn tâm huyết cho những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Ở tuổi 80, người cựu phóng viên vẫn miệt mài với công tác nghiên cứu, lưu giữ chữ viết, phong tục của người Ba Na Kriêm.
Trong căn nhà nhỏ dưới chân núi ở thôn Tà Điệk, xã Vĩnh Thạnh, tỉnh Gia Lai, ông Yang Danh vẫn đều đặn gõ bàn phím mỗi ngày. Ông miệt mài viết về văn hóa dân tộc Ba Na Kriêm. Ít ai biết rằng, con đường dẫn ông đi đến hôm nay đã được định hình từ khi mới 13 tuổi, khi cậu bé Yang Danh cùng nhiều học sinh các tỉnh Tây Nguyên vượt Trường Sơn ra miền Bắc học tập và được gặp Bác Hồ.
Ông Yang Danh nhớ lại: “Bác Hồ hỏi tôi cháu là dân tộc gì? Tôi trả lời Bác cháu là dân tộc Ba Na, thế là Bác hỏi có phải con cháu anh hùng Núp không! Rồi Bác hỏi các cháu ăn có no không, mặc có đủ ấm không, cơm có ngon không. Tiếp đó đó Bác khuyên rằng các cháu là những hạt giống đỏ của miền Nam, của Trường Sơn Tây Nguyên, các cháu ở ngoài này phải cố gắng, học tập cho giỏi, xứng đáng là hạt giống đỏ của miền Nam để sau này đất nước thống nhất các cháu vào Nam xây dựng lại đất nước ta”.
Những lời dặn của Bác Hồ đã khích lệ cậu học trò người Ba Na không ngừng học tập, rèn luyện. Năm 1969, sau khi hoàn thành chương trình phổ thông, Yang Danh chọn nghề báo và công tác tại Đài Tiếng nói Việt Nam tại Hà Nội. Đến năm 1975, ông tiếp tục tham gia học tại Khoa Báo chí, Trường Tuyên huấn Trung ương để nâng cao hơn nữa chuyên ngành mình muốn theo đuổi. Sau tốt nghiệp, ông trở thành phóng viên Báo Gia Lai – Kon Tum. Cũng từ những chuyến đi cơ sở, ăn ở cùng bà con, ông bắt đầu nhận ra rằng nhiều giá trị văn hóa truyền thống của người Ba Na đang cần được giữ gìn.
“Qua quá trình học tập được dạy những lẽ phải tạo cho bản thân những suy nghĩ, những việc làm và ứng xử đúng đắn hơn. Đi làm bản thân mình cũng giúp bà con tuốt lúa, làm cỏ, tối bà con uống rượu cần đến khuya tôi đều cảm nhận và ghi chép lại. Các phong tục của người Ba Na Kriêm tôi hầu như đã viết hết nào là nhà rông, cồng chiêng, lễ đâm trâu…với mong muốn sau này mọi người sẽ quan tâm và đọc. Dù giờ đã tròn 80 tuổi nhưng tôi vẫn giữ thói quen nghe đài, hoặc tìm hiểu thông tin, văn hóa trên máy tính”, ông Yang Danh chia sẻ.
Có lẽ chính nghiệp vụ của một người làm báo đã giúp ông trở thành người sưu tầm văn hóa dân gian cần mẫn. Những cuốn sổ ghi chép theo ông từ làng này sang làng khác. Những câu chuyện về nhà rông, cồng chiêng, trường ca, lễ hội hay tiếng nói Ba Na Kriêm được ông lưu giữ bằng tất cả tình yêu với dân tộc mình. Dù sau này đảm nhiệm nhiều cương vị công tác ở huyện Vĩnh Thạnh và tỉnh Bình Định trước đây, nhưng ông chưa bao giờ rời xa công việc gìn giữ văn hóa dân tộc. Ông đã xuất bản 10 tác phẩm nghiên cứu, sưu tầm, dịch thuật về văn hóa Ba Na Kriêm, như: Rượu cần, ẩm thực, nhà sàn, rẫy, lễ hội đâm trâu, các trường ca… và nhiều công trình đã mang về cho ông giải cao nhất của Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam.
Theo ông Bùi Tấn Thành, Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Thịnh, nguyên là Chủ tịch UBND huyện Vĩnh Thạnh trước sáp nhập cho biết, tâm huyết lớn nhất của nghệ nhân Yang Danh là bảo tồn bản sắc văn hóa Ba Na Kriêm: “Ông gìn giữ văn hóa, nghiên cứu chữ viết và đã đề nghị dạy chữ viết Ba Na Kriêm cho cán bộ công tác ở các ban ngành của huyện cũ, để từ đó họ có thể mở lớp dạy lại chữ cho bà con. Đó là một trong những tâm huyết của đồng chí Yang Danh, một người luôn trăn trở giữ hồn bản sắc văn hóa. Kể cả khi tách xã sau sáp nhập thì các lễ hội ở các địa phương vẫn mời đồng chí đến đóng góp cho địa phương để bảo tồn các giá trị văn hóa của người Ba Na Kriêm”.
Không chỉ những người làm công tác văn hóa, nhiều thế hệ cán bộ truyền thanh ở huyện Vĩnh Thạnh cũng biết đến Yang Danh qua những bài viết giản dị mà sâu sắc. Theo Bà Đinh Thị Nớt, Phó Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Thịnh, từng công tác tại Đài truyền thanh Vĩnh Thạnh, (huyện Vĩnh Thạnh, Bình Định cũ) trong các tác phẩm của Yang Danh, văn hóa – đời sống của ngươi Ba Na hiện ra mộc mạc, gần gũi, rất phù hợp cho phát thanh.
“Nghệ nhân Yang Danh với các bài viết về phong tục tập quán của địa phương. Thời điểm đó cứ đều đặn buổi sáng, Đài truyền thanh huyện thường phát các bài của ông trong khung giờ từ 5h đến 5h30, sau đó tiếp âm đài tỉnh. Đọc bài của nghẹ nhân Yang Danh viết thì anh chị em công tác tại đài truyền thanh hay trêu nhau là không viết được như ông đâu, viết mà như đang nói, đang kể, rất gẫn gũi và giọng văn mộc mạc, giản dị”, bà Đinh Thị Nớt, Phó Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Thịnh vẫn nhớ như in.
Hành trình hơn nửa thế kỷ gắn bó với văn hóa dân tộc của Nghệ nhân ưu tú Yang Danh, không chỉ góp phần quan trọng vào việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, mà còn thắp lên một ngọn lửa cống hiến. Ở tuổi 80, ông vẫn là tấm gương sáng về trách nhiệm xã hội và lòng yêu quê hương đất nước để các thế hệ người làm báo hôm nay học tập và noi theo.
HOÀNG QUY/VOV-Tây Nguyên
