Vanvn- Câu chuyện dài dòng kéo cho tới tận sau ngày Liên Xô sụp đổ về việc nhà văn lão thành Aleksandr Serafimovist liên quan gì tới bộ sử thị “Sông Đông êm đềm” của Mikhail Sholokhov?
Mikhail Aleksandr Serafimovis là nhà văn thuộc lớp khai sáng ra nền văn chương Hiện thực Xã hội chủ nghĩa, cùng với các tên tuổi khác như V. Maiakovsky, D. Bedny, K. Furmanov, K. Fedin… dẫn đầu là đại văn hào Macxim Gorky. Vào năm 1934, khi Hội Nhà văn Liên Xô chính thức được thành lập, A. Serafimovist nhận tấm thẻ đánh thứ tự số 2, số 1 là Gorky.
Ông sinh ngày 19.1.1863. Mikhail Sholokhov sinh ngày 24.5.1905. Tức M. Sholokhov kém A. Serafimovist 42 tuổi.
A, Serafimovist có cuốn tiểu thuyết rất nổi tiếng “Suối thép” (đã dịch qua tiếng Việt). Sách cũng mô tả những trấn đánh quyết liệt giữa Đỏ và Trắng trong thời kỳ Nội chiến tại Nga sau Cách Mạng tháng Mười năm 1917, na ná như những gì diễn ra trong tiểu thuyết sử thi “Sông Đông êm đềm”.
“Suối thép” của A. Serafimovist ra mắt năm 1924 tại Nhà xuất bản Moskva. Tập 1 và tập 2 “Sông Đông êm đềm” của M.Sholokhov xuất hiện lần đầu trên Tạp chí Tháng Mười do A. Serafimovist làm tổng biên tập vào năm 1928.
Trước “Sông Đông êm đềm”, tác phẩm đầu tay của M. Sholokhov là tập truyện ngắn “Chuyện kể về vùng Sông Đông”vào năm 1924.
Sử liệu Văn học Xô Viết còn ghi lại: Khi lần đầu A. Serafimovist đọc “Chuyện kể về vùng Sông Đông” của một chàng trai ngoài 20, tên tuổi chưa hề ai biế tới, nhà văn già A. Serafimovits như reo lên: “Đã có một chú đại bàng non, mỏ vàng, cất lên đôi cánh rộng mênh mông!”
Ngay sau đó trong một buổi tiếp các văn nhân nước ngoài, lại chính A. Serafimovist tiên báo: “Các bạn thân mến. Trước mắt các bạn là một nhà văn trẻ của đất nước chúng tôi. Anh ấy kém tôi 40 tuổi, nhưng tôi phải thừa nhận anh ấy tài năng hơn tôi gấp trăm lần. Tên tuổi của anh ấy vẫn còn xa lạ với nhiều người, nhưng trong một năm nữa thôi, toàn bộ Liên bang Xô viết sẽ biết đến anh ấy, và trong hai hoặc ba năm tới, cả thế giới sẽ biết đến anh ta!”
Cũng sử liệu ghi lại, vào thời điểm đó, nhà văn lão thành A. Serafimovist đã định xin nghỉ hưu, nhưng ông đề nghị với M. Gorki được làm Tổng Biên tập Tạp chí Tháng Mười để cho ra mắt lần đầu tập 1 và tập 2 của “Sông Đông êm đềm”.
Con đường khúc khuỷu
Dù M. Sholokhov đã có “Chuyện kể về vùng sông Đông” nhưng ngay sau khi tập 1 và tập 2 của “Sông Đông êm đềm” ra mắt – một câu hỏi nẩy sinh, cũng mau chóng trở thành một làn sóng hoài nghi nổi lên: Liệu một chàng trai 23 tuổi có đủ vốn sống, sự am tường và tài năng để viết nên một tác phẩm mang đậm chất sử thi như vậy không? Nhiều nhà văn tên tuổi né tránh tham gia vào việc giải đáp câu hỏi này nhưng cũng không lên tiếng khẳng định.
Như để minh chứng M. Sholokhov không phải là người viết nên tác phẩm này, người ta nêu ra tên tuổi của Fyodor Kryukov – một người Cô Dắc vùng sông Đông, con trai của một ataman, đã tốt nghiệp đại học tại St. Petersburg, thành viên của Duma Quốc gia Nga khóa I, Cựu chiến binh Thế chiến I, cũng là một nhà văn tài năng, được mệnh danh là “Homer của người Cô Dắc vùng sông Đông”. Ông này qua đời vì bệnh thương hàn vào năm 1920 và để lại bản thảo tập 1 và tập 2 của “Sông Đông êm đềm” rồi bị đánh cắp.
Trong những chứng nhân, những người ủng hộ giả thuyết nêu trên hay nêu lên ý kiến của Ekaterina Stepanovna Zarorskaya – bà vợ đầu của K. Pautovsky. Bà này xác định chính mắt mình được chứng kiến người ta đã mang bản thảo “Sông Đông êm đềm” tập 1 và 2 của Feodor Kryukov trao cho A. Serafimovist.
Hỏi K. Pautovsky về điều này, nhà văn ậm ừ, không ra công nhận, không ra phủ nhận.
Vậy tác giả thật của “Sông Đông êm đềm” là ai? Feodor Kryukov? Mikhail Sholokhov hay là của chính A. Serafimovist?
Sau khi 2 tập cuối của “Sông Đông êm đềm” ra mắt
Những năm 1930 trôi qua…
Sử thi “Sông Đông êm đềm” vẫn được coi là một kiệt tác, khó tác phẩm nào trong văn chương Nga – Xô Viết sánh nổi. Nhưng câu hỏi ai là tác giả của nó vẫn treo lửng lơ.
Cuối những năm 1930 khi hai tập cuối của “Sông Đông êm đềm” ra mắt, câu hỏi ai chính là tác giả của cuốn sử thi này bỗng lùi xuống hàng sau.
Một câu hỏi khác nổi lên: Liệu có nên để nhân vật chính Grigory Melekhov trở thành một tên cướp và dòng họ Melekhov lụi tàn không?
Hàng vạn bức thư của bạn đọc gửi tới M. Sholokhov khẩn thiết yêu cầu nhà văn viết lại đoạn kết này. Bởi, theo họ, Grigory Melekhov là một nhân vật đẹp, anh hào, nam chinh bắc chiến như vây không thể thành một tên cướp được. Kết của bộ tiểu thuyết, nhân vật này phải trở thành giám đốc một liên hiệp xí nghiệp, hay người khởi xướng một phong trào thi đua trên nền bối cảnh khi tiểu thuyết kết thúc.
Giới văn chương công nhận “Sông Đông êm đềm” là một kiệt tác, khó có tác phẩm nào trong văn chương Xô Viết sánh nổi. Nhưng họ cũng cho rằng cái kết thúc kia làm sai lệch, đi chệch khuynh hướng chung của cuốn sử thi này.
Ý kiến trên càng trở nên sôi nổi khi “Sông Đông êm đềm” được đặt lên bàn cân xét giải mang tên Stalin – sự tưởng thương văn học cao nhất vào những năm tháng ấy ở nước Nga – Xô Viết.
Rồi “Sông Đông êm đềm” được trao giải thưởng Stalin.
J Stalin đóng vai trò như thế nào trong việc giải thưởng này về tay M. Sholokhov. Trong một vài bài trước, chúng tôi đã dịch những kiến giải về sự kiện này.
Năm 1959, M. Sholokhov tháp tùng N.Khruchev qua Mỹ
Năm 1961, M. Sholokhov được bầu làm Ủy viên BCH TƯ Đảng Cộng sản Liên Xô.
Khi A. Fadeyev xin từ nhiệm vị trí Chủ tịch Hội Nhà văn Liên Xô, Bí thư Đảng CSLX, phụ trách tư tưởng Zdanov muốn giao vị trí này cho M. Sholokhov, nhưng nhà văn khéo léo khước từ.
Rồi năm 1965 “Sông Đông êm đềm” được trao giải Nobel. Những năm 1980 người ta tìm được tại một ngôi nhà sang nhượng ở Moskva toàn bộ bản thảo viết tay tiểu thuyết “Sông Đông êm đềm”.
Câu chuyện về mối liên quan giữa nhà văn già A. Serafimovist và M. Sholokhov hầu như không còn ai nhắc tới
Nhưng sau ngày Liên bang Xô Viết tan rã, vào đầu những năm 1990, vấn đề về mối quan hệ giữa A. Serafimovist và M. Sholokhov trong việc tạo ra cuốn tiểu thuyết sử thi lại nổi lên.
Những người cầm đầu chủ trương phủ nhận M. Sholokhov không phải là tác giả của “Sông Đông êm đềm” nêu ra 3 kiến giải:
– A.Serafimovist đã “chỉ đạo” công viêc biên tập của M.Sholokhov – một người siêng năng nhưng không hề xuất sắc, trong việc hoàn thiện cuốn tiểu thuyết sử thi của một tác giả khác, tình cờ rơi vào tay chàng trai ở trấn Veshensky này.
– A. Serafimovist, lợi dụng quyền lực tuyệt đối của mình trong giới văn học Xô Viết, đã cho xuất hiện dưới cái tên M. Sholokhov một tác phẩm đạo văn rõ ràng.
– Chính A.Serafimovist đã viết “Sông Đông êm đềm” và sử dụng họ tên con trai của người đầu bép-Mishka Sholokhov cho mục đích vụ lợi của mình
Đi xa hơn còn có kiến giải, “Sông Đông êm đềm”` là một “phi vụ làm ăn” cả về tư tưởng lẫn tài chính do A. Serafimovist cầm đầu theo lệnh của BCH TW Đảng Cộng sản Liên Xô và Cơ quan phản gián KGB.
Mikhail Sholokhov mất ngày 21 tháng 2 năm 1984, ở tuổi 78, vì căn bệnh ung thư, được chôn cất tại trân Veshensky, bên dòng sông Đông.
Ông mãi mãi được coi là một trong những cây đại thụ lớn nhất của nền văn học Nga-Xô Viết.
Tiểu thuyết sử thi “Sông Đông êm đềm” vẫn là tác phẩm văn chương Xô Viết ở “phía sau bức màn sắt” mà người đọc phương Tây và thế giới yêu thích, đánh giá cao.
Suốt mấy chục năm ròng, khi bị nghi oan đạo văn, M. Sholokhov không một lần lên tiếng phản bác hay thanh minh. Ông cũng không chịu sửa chữa cái kết thúc của tiểu thuyết, theo “kiến nghị” của nhiều người. Có thể vì thế cuốn tiểu thuyết của ông xứng ngang tầm với các kiệt tác văn chương thế giới chăng?
Về quan hệ với A. Serafimovist – thế hệ cha chú, sách báo còn ghi lại: Vào năm 1943, khi cuộc Chiến tranh Vệ quốc 1941-1945 còn ở giai đoạn cam go, quyết liệt, ông già A.Serafimovich 80 tuổi đã tới với các đơn vị Hồng quân tại vùng Orion, Nam Ucraine. Ông bị ốm nặng. Biết được tin, M. Sholokhov đã vượt qua chặng đường nhiều bom lắm đạn đến với ông.
TÔ HOÀNG
Tuyển chọn dịch từ tiếng Nga
