Vanvn- Khả năng biến đổi linh hoạt của tiếng Việt cho phép người nói, người viết tạo ra nhiều cách diễn đạt khác nhau chỉ bằng một số lượng từ hạn chế.
“5 chữ nào có thể tạo ra 43 câu khác nhau trong tiếng Việt?”, câu hỏi được GS.TS Nguyễn Đức Dân đặt ra tại tọa đàm “Tiếng Việt lạ mà quen” tổ chức vào 19.4 thu hút sự chú ý của nhiều người tham dự.
Theo GS.TS Nguyễn Đức Dân, 5 chữ đó là “bảo”, “sao”, “nó”, “không”, “đến”. Ông cho biết chỉ với những từ này, người nói có thể thay đổi trật tự từ, dấu cấu để tạo ra 43 cách diễn đạt, mỗi cách mang sắc thái và ý nghĩa riêng. Điều này phản ánh đặc trưng linh hoạt của tiếng Việt – một ngôn ngữ đơn lập, nơi trật tự từ đóng vai trò quan trọng trong việc biểu đạt ý nghĩa.
Không chỉ dừng ở cấu trúc, các diễn giả còn cho rằng sự “lạ mà quen” của tiếng Việt nằm ở cách người Việt tư duy thông qua ngôn ngữ. PGS.TS Trịnh Sâm chỉ ra nhiều cách nói quen thuộc như “mớm bài”, “ăn trứng ngỗng” hay “nghe mệt”, “nghe ngậm ngùi” đều thể hiện việc con người liên tưởng tri thức và cảm xúc với những trải nghiệm rất đời thường.
Ở góc nhìn báo chí, nhà báo, đại sứ văn hóa đọc Dương Thành Truyền nói thêm chỉ cần đảo vị trí từ trong câu cũng có thể làm thay đổi hoàn toàn nghĩa. Tuy nhiên, nếu sử dụng thiếu cẩn trọng, đặc biệt trong tiêu đề báo chí, điều này có thể gây hiểu nhầm nghiêm trọng.
Bàn về sự biến đổi ngôn ngữ, các diễn giả thống nhất tiếng lóng hay cách nói của giới trẻ, ví dụ “xấu xí” là “666”, là hiện tượng bình thường trong đời sống hiện đại. Người sử dụng chỉ cần ý thức về ngữ cảnh giao tiếp, tránh đưa ngôn ngữ phi chuẩn vào môi trường học thuật hoặc hành chính.
Trong khuôn khổ sự kiện, nhà xuất bản Trẻ cũng ra mắt ba tác phẩm thuộc bộ sách “Tiếng Việt giàu đẹp”, bao gồm: À ơi, tiếng nước tôi (Dương Thành Truyền), Tầm nguyên từ điển (Vân Hạc – Lê Văn Hòe), Tiếng Việt lạ mà quen (PGS.TS Trịnh Sâm). Trong đó, Tầm nguyên từ điển là tác phẩm đầu tiên thuộc dòng sách “Về nguồn” do GS.TS Nguyễn Đức Dân giới thiệu.
ĐỨC AN
Tạp chí Tri Thức
