Vanvn- “Pachinko”, tác phẩm viết bằng tiếng Anh của nhà văn Mỹ gốc Hàn Min Jin Lee, là một trong số những tiểu thuyết có sức lan tỏa mạnh mẽ nhất của văn học đương đại thế giới. Xuất bản năm 2017 sau gần ba thập kỷ thai nghén và nghiên cứu, cuốn sách được giới phê bình đánh giá cao, lọt vào danh sách những tác phẩm xuất sắc của nhiều tờ báo lớn như The New York Times, BBC hay The Guardian. Thành công của “Pachinko” còn được mở rộng khi tác phẩm được chuyển thể thành loạt phim truyền hình do Apple TV+ sản xuất vào năm 2022. Dẫu vậy, điều khiến cuốn tiểu thuyết được độc giả ở nhiều quốc gia yêu mến vẫn nằm ở chính câu chuyện mà Min Jin Lee kể, ở sự bình dị, sâu lắng và đầy sức nặng của đời sống trong đó.
Bối cảnh mở đầu cho tiểu thuyết là ở Yeongdo, một hòn đảo nằm ngoài khơi Busan vào đầu thế kỷ XX. Nhân vật trung tâm của phần đầu là Sunja, con gái của một gia đình nghèo. Sau khi mang thai với Koh Hansu, một thương nhân giàu có đã có vợ, Sunja từ chối trở thành nhân tình của ông và lựa chọn kết hôn với Isak, một mục sư đang trên đường sang Osaka. Quyết định ấy đưa cô đến Nhật Bản, mở ra hành trình kéo dài nhiều thập kỷ của bốn thế hệ một gia đình người Hàn sinh sống trên đất Nhật trong bối cảnh bán đảo Triều Tiên từng nằm dưới ách cai trị của Đế quốc Nhật Bản. Từ Sunja đến các con và cháu của bà, mỗi thế hệ đều phải tìm cách tồn tại giữa những định kiến xã hội, những rào cản về quốc tịch và khát vọng xây dựng một cuộc sống tử tế.
Tên gọi “Pachinko” bắt nguồn từ trò chơi giải trí rất phổ biến tại Nhật Bản. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, nhiều người Triều Tiên sinh sống ở Nhật đã tham gia kinh doanh các tiệm pachinko vì cơ hội việc làm dành cho họ rất hạn chế. Trong tiểu thuyết, nghề này gắn bó với cuộc đời Mozasu, con trai của Sunja. Hình ảnh những viên bi rơi theo quỹ đạo khó đoán trong chiếc máy pachinko trở thành biểu tượng cho số phận con người. Mỗi lựa chọn đều tạo ra một hướng đi mới, có yếu tố ngẫu nhiên, song kết quả cuối cùng vẫn chịu tác động từ hoàn cảnh xã hội và những lực đẩy nằm ngoài ý muốn của mỗi cá nhân.
Điểm nổi bật của cuốn tiểu thuyết nằm ở nghệ thuật xây dựng nhân vật. Min Jin Lee dành sự quan tâm gần như ngang nhau cho rất nhiều gương mặt xuất hiện trong tác phẩm. Sunja hiện lên với sự bền bỉ của một người mẹ luôn cố gắng giữ gìn phẩm giá trong mọi nghịch cảnh. Isak mang đến vẻ đẹp của lòng nhân hậu và đức tin. Hansu là nhân vật phức tạp, vừa thực dụng vừa dành sự quan tâm và bảo bọc cho Sunja cùng gia đình bà. Đến thế hệ sau, Noa và Mozasu lại đại diện cho hai cách ứng xử khác nhau trước thân phận của người Triều Tiên tại Nhật Bản. Mỗi người đều có lý do riêng cho những quyết định của mình, vì thế cuốn tiểu thuyết luôn giữ được chiều sâu tâm lý thay vì phân chia rạch ròi hai tuyến thiện và ác.
Một giá trị lớn khác của tác phẩm là sự mô tả chính xác bối cảnh lịch sử. Min Jin Lee đã dành nhiều năm phỏng vấn những người Hàn sinh sống tại Nhật và tìm hiểu các tư liệu về cộng đồng Zainichi. Nhờ nền tảng nghiên cứu ấy, đời sống của người nhập cư hiện lên với nhiều chi tiết chân thực như khó khăn trong việc tìm việc làm, sự kỳ thị trong giáo dục, vấn đề nhập quốc tịch, điều kiện sinh hoạt chật chội hay cảm giác lạc lõng khi đứng giữa hai quê hương. Tác giả tránh biến cuốn sách thành một bản tường thuật lịch sử khô cứng. Các biến động của thế kỷ XX luôn được phản chiếu qua đời sống gia đình, qua những bữa cơm, những cuộc chia ly, những lần mưu sinh và cả những mất mát rất riêng của từng nhân vật.
Văn phong của Min Jin Lee giản dị, có tiết chế và giàu sức gợi. Bà ít sử dụng những đoạn độc thoại dài hay các thủ pháp gây choáng ngợp về hình thức. Câu chuyện được kể với nhịp điệu chậm rãi, đều đặn, giống như dòng chảy của nhiều cuộc đời nối tiếp nhau. Chính sự điềm tĩnh ấy khiến những khoảnh khắc đau thương càng trở nên ám ảnh. Khi một nhân vật rời khỏi cuộc đời hoặc khi một ước mơ tan vỡ, tác giả thường chỉ ghi lại bằng vài chi tiết ngắn gọn. Khoảng lặng sau đó đủ để người đọc tự cảm nhận sức nặng của biến cố.
Sau khi ra mắt, “Pachinko” nhận được nhiều giải thưởng và đề cử quan trọng. Tác phẩm vào chung kết National Book Award 2017 hạng mục Tiểu thuyết và được nhiều tổ chức, tạp chí văn học bình chọn là một trong những cuốn sách xuất sắc nhất năm. Cuốn sách cũng được dịch ra hàng chục ngôn ngữ, trở thành một trong những tác phẩm tiêu biểu của văn học viết bằng tiếng Anh trong thế kỷ XXI.
Đọc “Pachinko”, người ta dễ nhận ra sức sống lâu bền của một tác phẩm văn chương thường bắt đầu từ những điều rất gần gũi. Min Jin Lee kể câu chuyện về một gia đình, về những con người cần mẫn đi qua biến động của lịch sử bằng lao động, tình yêu thương và khát vọng sống tử tế. Từ số phận của họ, cuốn tiểu thuyết mở rộng thành bức tranh về sự lưu lạc, lòng kiên cường và giá trị của phẩm giá con người. Có lẽ vì thế, nhiều năm sau ngày xuất bản, “Pachinko” vẫn tiếp tục được tìm đọc ở nhiều nơi trên thế giới và được xem là một trong những tiểu thuyết nổi bật nhất của văn học đương đại.
PHƯƠNG THANH – NHƯ YẾN
Tạp Chí Sông Lam
