Văn học Yên Bái nhìn lại và kỳ vọng nhịp sống sáng tạo một vùng Tây Bắc

Vanvn- Trải qua một chặng đường dài, văn học Yên Bái đã từng bước tự khẳng định chỗ đứng của mình trên văn đàn cả nước. Mỗi tác giả là một thế giới của đa thức, sáng tạo, góp tiếng nói xây nên ngôi nhà văn chương bằng tấm lòng và trách nhiệm cao quý, làm nên một diện mạo văn học với các tên tuổi nhà văn tiêu biểu như: Hoàng Hạc, Ngọc Bái, Hoàng Thế Sinh, Hà Lâm Kỳ, Nguyễn Hiền Lương, Nông Quang Khiêm, Phạm Quỳnh Loan… cùng một loạt các tên tuổi có bề dày sáng tác như: Dương Soái, Ngọc Chấn, Vũ Chấn Nam, Trần Cao Đàm, Hoàng Việt Quân… và các tác giả trẻ triển vọng như: Nguyễn Ngọc Yến, Hoàng Kim Yến, Mai Oanh, Hà Ngọc, Nguyễn Thị Tâm, Lê Văn Cường… Văn học Yên Bái đang hướng về tương lai, tự đổi mới chính mình để tìm ra “hướng đi”. Thế hệ trước đã làm nên một dòng chảy văn học đáng tự hào. Một thế hệ kế tiếp đang khẳng định mình với nhiều kỳ vọng.

Nhà văn Hà Lâm Kỳ (bên trái) trò chuyện với nhà văn trẻ Nông Quang Khiêm

Để hiểu hơn về Văn học Yên Bái, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với nhà văn Hà Lâm Kỳ – Chi hội trưởng Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh Yên Bái…

* Với tư cách là Chi hội Trưởng Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh Yên Bái, vừa là một nhà văn sống, sáng tác lâu năm ở Yên Bái, nhà văn có đánh giá gì về văn học Yên Bái?

– Xin nói ngay, Yên Bái là vùng đất tiềm năng, thể hiện trên nhiều phương diện, đặc biệt là tộc người, lịch sử và văn hóa. Tuy nhiên bạn đọc cả nước và người nước ngoài chưa được biết nhiều, hiểu nhiều về vùng đất miền núi này. Sự chuyển tải trên kênh văn học lại càng hạn chế bởi lực lượng tác giả văn học viết về Yên Bái rất mỏng, tác phẩm được công bố chính thống càng ít. Từ 1986, đất nước đi vào đổi mới, hội nhập, Yên Bái khơi dậy lợi thế này.

Hơn 30 năm qua, lực lượng tác giả văn học hình thành, đến hôm nay, có thể nói, nhiều về số lượng, phong phú về thể loại sáng tác, chất lượng tác phẩm xuất bản ngày một nâng lên, có dư luận, có tác động xã hội tốt. Nếu như trước 1976, chỉ có một nhà văn đó là Hoàng Hạc, thì nay có các nhà văn tên tuổi người địa phương như: Ngọc Bái, Hà Lâm Kỳ, Hoàng Thế Sinh, Nguyễn Hiền Lương, Nông Quang Khiêm, Phạm Quỳnh Loan… cùng các tác giả có bề dày sáng tác như: Dương Soái, Ngọc Chấn, Hoàng Việt Quân, Vũ Chấn Nam, Trần Cao Đàm, Hoàng Tương Lai, Hoàng Thị Hạnh… và các nhà văn Yên Bái đã chuyển vùng như: Trần Thị Nương, Đặng Thị Thanh Hương, Lâm Quý… Họ đã góp vào “bộ sưu tập” tác giả, tác phẩm của Yên Bái trên diễn đàn văn học Việt Nam hiện đại.

Với một tỉnh nằm trong khu vực Tây Bắc, nhiều khó khăn như Yên Bái, văn học Yên Bái có được như ngày hôm nay là cả một sự nỗ lực của các tác giả và sự quan tâm đặc biệt của lãnh đạo tỉnh, của Hội Liên hiệp VHNT Yên Bái trong nhiều năm qua.

* Thưa ông, đặc điểm của văn học Yên Bái là gì? Ông có thể tóm lược không ạ!

– Tôi muốn đặt vấn đề “đặc trưng của văn học Yên Bái” là vì, như trên tôi đã nói, Yên Bái là tỉnh miền núi, dân tộc… nên đặc trưng của văn học Yên Bái sẽ thể hiện được đặc điểm đó trong các loại hình, tác phẩm văn học của mình. Tôi muốn nhấn mạnh hai yếu tố trong đặc trưng này.

Một là, tác phẩm sáng tác phản ánh được “hơi thở”, nhịp sống của đồng bào các dân tộc Tây Bắc nói chung và Yên Bái nói riêng, dù đó là đề tài lịch sử, chiến tranh vệ quốc hay đổi mới, hội nhập.

Hai là, giữ được cốt cách người miền núi. Cốt cách ấy chính là cái “chất” của người miền núi. Các nhà văn và tác giả Yên Bái là người dân tộc như Hoàng Hạc, Hà Lâm Kỳ, Hoàng Tương Lai, Hoàng Hữu Sang, Hoàng Thị Hạnh… trẻ hơn là Nông Quang Khiêm, Lý Hoàng Cung… và các nhà văn, tác giả người Kinh có vốn sống miền núi phong phú, đã đưa được cốt cách ấy vào tác phẩm.

Có thể nói, nhiều tác giả văn học Yên Bái, dù ở lớp tuổi khác nhau, đã và đang cố gắng làm mới, cố gắng hiện đại tác phẩm mình viết ra mà không làm mất đi đặc trưng văn hóa của vùng Tây Bắc.

* Tạm ước lệ, hiện nay chúng ta có hai dòng văn học “trẻ” và “già”. Dòng văn học “trẻ” và văn học “già” ở Yên Bái hiện nay có điểm gì chung và riêng? Thế mạnh của từng thế hệ ra sao?

Nếu có hai “dòng” văn học, tôi xin được gọi là dòng văn học truyền thống và dòng văn học đổi mới. Hai “dòng” này không phụ thuộc tuổi đời mà nhận diện qua bút pháp sáng tác. Tuy nhiên, lớp tuổi trung niên trở lên, trải qua ba cuộc chiến tranh, có vốn sống thực tế, những gì họ viết ra chắc chắn sát với chủ đề cho dù đề tài lịch sử, chiến đấu hay lao động sản xuất. Lớp tuổi còn trẻ, dưới 40 tuổi, rất nhạy cảm với thời cuộc, cách nhìn nhận và văn phong họ sẽ khác, phóng khoáng hơn, hiện thực cuộc sống hơn. Cũng không thể phủ nhận, trong đội ngũ văn hôm nay, có tác giả cao tuổi viết văn rất “trẻ” và có tác giả rất trẻ lại viết rất truyền thống. Chúng ta nên tôn trọng cả hai, miễn là tác phẩm của họ được bạn đọc và công chúng đón nhận một cách tích cực.

* Văn hóa đọc hiện nay đang có xu hướng chững lại bởi sự cạnh tranh của Internet. Vậy, Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh Yên Bái làm sao để khắc phục được trình trạng này nhằm quảng bá các tác phẩm của các tác giả Yên Bái trên chính quê hương mình. Bởi một lẽ, các bạn đọc Yên Bái không biết đến các tác phẩm của các nhà văn, nhà thơ Yên Bái, thì cũng khó hy vọng bạn đọc ngoại tỉnh biết đến. Ông nghĩ sao về thực trạng này?

Đúng như vậy, vì đó là xu thế và thực trạng, nhưng chắc chắn không phải quy luật mà chỉ một sự cạnh tranh nhất thời. Đã nhiều giải pháp, nhưng hiệu quả không là bao, bởi bạn đọc có quyền chọn kênh nào tiện ích và sinh động nhất, trong khi cơ quan chức năng vẫn lúng búng, nhà văn, tác giả chưa có tác phẩm “đi trúng” tâm lý người đọc, nhất là người đọc trẻ. Trong khi thúc đẩy việc tìm ra giải pháp “cạnh tranh”, vẫn phải dựa vào cơ quan thông tin đại chúng và dựa vào nhà trường, cộng đồng để quảng bá tác phẩm có giá trị tư tưởng, giá trị văn hóa thiết thực với đời sống cộng đồng. Về phía tác phẩm, cơ quan chức năng nên rộng mở hơn và khuyến khíc hơn việc quảng bá, đặc biệt là tác phẩm viết về địa phương đã được đánh giá cao.

Từ trái sang, các nhà văn: Nông Quang Khiêm, Hà Lâm Kỳ, Nguyễn Hiền Lương tại Đại hội Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh Yên Bái lần thứ I

* Theo nhà văn, những hạn chế, khó khăn và giải pháp cho sự phát triển của văn học ở Yên Bái là gì?

Đại hội thành lập Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh Yên Bái (tách ra từ Chi hội Nhà văn Sông Chảy của Hội Nhà văn Việt Nam), đã có điều kiện nhìn lại quá trình phát triển của văn học Yên Bái trong thời kỳ đổi mới, hội nhập. Nhận thấy: hạn chế có nhiều, khó khăn có nhiều, song các tác giả Yên Bái đã tự khẳng định, nay tiếp tục tự khẳng định mình để vượt lên trên cả hai phương diện: nhận thức, tư tưởng và bút pháp.

Giải pháp nào được cho là hữu hiệu nhất để văn học Yên Bái phát triển? Đây vẫn là điều những người làm quản lý VHNT như Ban Tuyên giáo, Hội Liên hiệp VHNT… trăn trở và luôn chuyển tải mối quan tâm đó đến lực lượng tác giả. Theo tôi, ngoài chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước về VHNT, lực lượng tác giả văn học cần tiếp tục được củng cố và bồi dưỡng kiến thức, bồi dưỡng bút pháp sáng tác. Những tác phẩm gây được ảnh hưởng lớn ra cộng đồng một cách tích cực và những tác phẩm được giải thưởng cao của quốc gia, của tỉnh, cần có sự “đặt hàng” của chính quyền địa phương, nhằm bảo tồn, phát huy giá trị tác phẩm đó. Trong định hướng sáng tác, nhà văn Yên Bái sẽ tiếp tục đi vào hai hướng đề tài: lịch sử chiến tranh cách mạng và đổi mới, phát triển đất nước. Hội viên Chi hội Nhà văn Việt Nam tại Yên Bái sẽ là nòng cốt cho Chi hội Văn xuôi và Chi hội Thơ thuộc Hội Liên hiệp VHNT Yên Bái phát triển lực lượng và sáng tạo tác phẩm trong những năm tới.

* Nhà văn suy nghĩ gì về đội ngũ viết trẻ, lực lượng kế cận của văn học Yên Bái.

Phát hiện, bồi dưỡng, khích lệ những người viết trẻ của địa phương là việc làm không thể thiếu và không thể thờ ơ. Hội Liên hiệp VHNT Yên Bái nhiều nhiệm kỳ qua đã làm rất tích cực trọng trách này. Tuy nhiên sáng tạo tác phẩm văn học không phải cứ nhiệt tình mà thành công, nó đòi hỏi nhiều yếu tố mà trước hết là nhận diện năng khiếu, nuôi dưỡng nhân tố và tạo môi trường sáng tác. Ở Yên Bái, lớp tác giả độ tuổi 30 – 35 khá sung sức cả về sở trường và chất lượng sáng tác. Giờ nhìn vào độ tuổi dưới 30, tác giả văn học trẻ này đang ở đâu? Việc phát hiện và nuôi dưỡng họ ở thời điểm hôm nay nên như thế nào là cả một vấn đề phải suy nghĩ. Các nhà văn Yên Bái tự thấy có phần trách nhiệm, sẽ là người góp phần dẫn dắt bạn viết trẻ.

* Xin cảm ơn nhà văn đã dành cho Vanvn.vn cuộc phỏng vấn thú vị, làm rõ hơn bức tranh văn học Yên Bái đương đại. Kính chúc ông mạnh khỏe!

QUANG VĂN/VANVN.VN thực hiện

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *