Lê Lợi mài gươm – Trường ca của Nguyễn Minh Khiêm – Kỳ 2

Nhà thơ Nguyễn Minh Khiêm

Vanvn- Có tiếng người nhè nhẹ ngồi bên/ Lê Lợi giật mình nhận ra hiền nội/ Nhặt thêm củi bỏ vào bếp lửa/ Giọng ngọt mềm như mật rót ống bương/ Người muốn mưu nghiệp lớn cứu nước cứu dân/ Luyện võ, mài gươm quên ăn quên ngủ/ Thiếp là vợ sao không cùng chia sẻ?/ Tướng công là cây, thiếp là cái rễ/ Cây muốn bền thì rễ phải sâu/ Quả chát quả chua đã ngày tháng có nhau/ Mưu nghiệp lớn, một mình tướng công đối mặt?/ Săn con thú cũng phải có nhiều người hợp lực/ Người chặn phía trước, người đón phía sau/ Vòng trong vòng ngoài tay lưới, tay lao/ Lớp trước lớp sau tay cung tay nỏ

 

>> Lê Lợi mài gươm – Kỳ 1

 

Chương 3 : Bên bếp lửa nhà sàn

 

1.

Trầm ngâm bên bếp lửa

Hăn hắt lạnh đông ken

Thung Lam khuya lặng phắc

Người suy tính việc dựng cờ đại nghĩa

Những tàn than tí tách bắn lên

Như ý nghĩ trong đầu bập bùng đứt nối

Người chợt nhận ra rất nhiều que củi

Mới làm cho ngọn lửa bốc cao

Rất nhiều than mới làm ngôi nhà ấm

Một cây củi cho dù rất lớn

Cũng không làm nên được ngọn lửa thiêng

Một con người dù sức mạnh vô biên

Cũng không thể vang sông dậy núi

Một mình ta khác nào cây củi

Cháy âm âm le lói dưới chân kiềng

Rồi tàn lụi tro nghi ngút khói

Thăm thẳm trong ông vang bao nhiêu câu hỏi

Bằng cách nào để ngọn lửa bùng lên

Từ bếp lửa này cháy thành đuốc lớn

Không bị tắt trong mưa trong gió

Càng bão giông lửa càng rực sáng

*

 

Có tiếng người nhè nhẹ ngồi bên

Lê Lợi giật mình nhận ra người vợ

Nhặt thêm củi bỏ vào bếp lửa

Giọng ngọt mềm như mật rót ống bương

Người muốn mưu nghiệp lớn cứu nước cứu dân

Luyện võ, mài gươm quên ăn quên ngủ

Thiếp là vợ sao không cùng chia sẻ?

Tướng công là cây, thiếp là cái rễ

Cây muốn bền thì rễ phải sâu

Quả chát quả chua đã ngày tháng có nhau

Mưu nghiệp lớn, một mình tướng công đối mặt?

Săn con thú cũng phải có nhiều người hợp lực

Người chặn phía trước, người đón phía sau

Vòng trong vòng ngoài tay lưới, tay lao

Lớp trước lớp sau tay cung tay nỏ

Thú lớn đến đâu cũng chỉ là rất nhỏ

Làm sao so được với lũ giặc Minh

Chúng có đại quân muôn vạn tinh binh

Giáo lớn, gươm dài làm từ bắc quốc

Súng hỏa công dàn hàng phía trước

Nghìn xe lương hùng hậu phía sau

Bọn giặc đứa nào cũng kế hiểm mưu sâu

Đứa nào cũng ác hơn hùm báo

Nay chúa công muốn dấy binh trừ bạo

Đó là ý trời vằng vặc anh minh

Hưởng lạc vui chơi có thể hưởng một mình

Nhưng đánh giặc là chuyện sống còn đất nước

Tướng công hãy ngẫm lại xem mấy trăm năm trước

Khi đương đầu với trăm vạn Mông Nguyên

Đâu phải một Trần Nhân Tông thần thánh làm nên

Muốn đại thắng

Phải dựa sức của trăm quan văn võ

Phải tập hợp triệu quân dân bách tính

Mới làm nên trúc chẻ tro bay

Không phải chỉ có mình Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn

văn võ vô song

 

Bên Trần Quốc Tuấn có Yết Kiêu, Dã Tượng

Có Trần Khánh Dư, Trần Quang Khải, Phạm Ngũ Lão

và Trần Nhật Duật

Có bến Bình Than mở hội nghị Diên Hồng

Sát thát khắc vào tay tướng sĩ một lòng

Cùng hô xin đánh là muôn người một chí

Trước nhà Trần là mấy trăm năm nhà Lý

Có bao nhiêu người tài giúp Lý Công Uẩn lên ngôi

Giúp các vua nhà Lý nối nghiệp được chín đời

Quan võ, quan văn bao người quy phục

Lý Công Uẩn ra sao nếu không Đào Cam Mộc

Không Dực Thánh Vương, Hoàng Chân, Hoàng Lục, Dương Tư Minh

Đàm Dĩ Mông, Đoàn Thương, Đỗ Kinh Tu, Lý Công Bình,

Lý Kế Nguyên, Lý Long Hồ, Lê Phụng Hiểu

Lý Thường Kiệt, Lý Thánh Tông, Lý Long Tường

và Đàm Hữu Khánh

Một bộ quần thần thao lược tài ba

Nhìn xa hơn, cuộc khởi nghĩa của Hai Bà

Đâu phải chỉ có Trưng Trắc, Trưng Nhị cưỡi voi ra trận

Dưới trướng Hai Bà có bao nhiêu nữ tướng

Lê Chân, Lê Thị Hoa, Bát Nạn, Thánh Thiên

Hồ Đề, Xuân Nương, nàng Quỳnh, nàng Quế

Đàm Ngọc Nga, Phương Dung, Phật Nguyệt

Chính họ đã gieo khiếp đảm xuống quân thù

Nếu tướng công muốn mưu nghiệp lớn dựng cơ đồ

Có chiến lược rồi phải tìm chiến hữu

Đất Thanh Hóa, Đại Việt mình rộng lớn

Sách Lam Sơn đâu thiếu hiền tài

Như phượng như công ẩn khuất trong rừng

Chưa có dịp để đại bàng tung cánh

Nếu tướng công hạ cố mời họ đến

Có lo chi việc lớn không thành

*

 

Lê Lợi nghe tâm sự của vợ mình

Bên bếp lửa mở chân trời sáng láng

Người vợ tảo tần đất làng Như Áng

Hiền dịu nuôi con, khéo léo nuôi chồng

Chặt củi trên đồi, chài lười dưới sông

Hái nấm hái măng quay tơ dệt vải

Nhưng sự học vượt ra ngoài biên ải

Càng lắng nghe, càng nể phục bội phần

Những điều sâu xa bỗng hiển hiện thật gần

Ý nghĩ mung lung bỗng sáng bừng một mối

Trăm con khe tìm về với suối

Trăm con suối hợp lại với sông

Nghĩa sĩ muôn phương, hào kiệt khắp vùng

Sách Lam Sơn là nơi tụ hội

Người võ nghệ cao siêu, người binh thư giỏi

Đủ mặt anh tài miền ngược, miền xuôi

Anh ruột Lê Trừ, cháu ruột Lê Khôi

Cả dòng họ Lê không thiếu một ai

Lê Thạch, Lê Lân, Lê Ngân, Lê Sát, Lê Lai

Lê Hiểm, Lê Lô, Lê Lộ, Lê Văn An, Lê Văn Linh, Lê Liễu

Và đầy đủ cả dòng họ ngoại:

Bố vợ là Phạm Hoành, em vợ Phạm Vấn

Những người bạn ở sách gần thân cận

Đinh Lễ, Đinh Liệt, Đinh Bị cùng sang

Thề dù cho vất vả nguy nan

Cùng Lê Lợi kề vai sát cánh!

Rồi bạn bè trong vùng cùng làm đạo trưởng

Lê Sát ở Bí Ngũ ; Lê Ngân ở Đàm Di ; Lê Lý ở Dao Xá

Sức địch muôn người, anh hùng thiên hạ

Bếp lửa như thêm củi chất vào

Ngọn lửa tinh thần hừng hực lên cao

Như song mây kết thành một khối

 

Vợ chồng Nguyễn Chích, Nguyễn Thị Bành cũng

lần đường tìm tới

Nguyện hợp quân, hợp lực dưới cờ

Rồi Ngô Kinh cùng với Ngô Từ

Hai cha con từ Đồng Phang, bao năm giúp việc

Rồi Nguyễn Thận người cùng một sách

Cùng đánh cá bắt tôm ngụp lặn sông Lường

Đem gươm thiêng kéo lưới được đến dâng

Thề hiểm nguy cùng vào sinh ra tử

Và Lê Lợi nhận ra Trịnh Khả

Người Tây Đô bị giặc giết cha mẹ họ hàng

Phiêu dạt về ở trại Lam Sơn

Bấy lâu nay vẫn phận làm nô bộc

Cùng bao người trong thôn, trong sách

Không phân biệt kẻ lành, người rách

Không phân chia thứ bậc nghèo hèn

Góp củi vào cho ngọn lửa sáng lên

Càng gió lớn, ngọn lửa càng rực cháy

*

Lê Lợi phút linh thiêng nhận thấy

Cuộc khởi nghĩa này không riêng của Lam Sơn

Đây là cuộc khởi nghĩa của toàn dân tộc

Người chủ soái càng phải giàu mưu lược

Nước trăm sông phải hợp được một nguồn

Đức nghĩa nhân là gốc của sinh tồn

Thắng được giặc, chỉ lòng thương chưa đủ

Thao lược binh thư thế thời hội tụ

Biết nhu biết cương biết tiến biết lui

Biết giặc biết mình mới đỡ máu rơi

Nhưng trí lực ta như quả chưa độ chín

Lê lợi lắng nghe tiếng bàn chân bước đến

Mỗi thanh củi ném vào góp ngọn lửa bùng lên

2.

Lê Lợi cảm ơn các anh hùng hào kiệt

Cảm ơn muôn người vì nghĩa lớn về đây

Hùm được thêm nanh, rồng được thêm vây

Suối được thêm khe, đại bàng thêm cánh

Chia sẻ cùng ta mạch ngầm tâm nguyện

Nhưng khởi nghĩa là công cuộc lớn

Không được chủ quan nông nổi trước kẻ thù

Cuộc chiến này không giống cuộc chơi đu

Thích thì nhún lên trời cao chót vót

Không thích thì dừng ngồi lắng nghe chim hót

Khua trống khua chiêng trai gái ngất ngây

Hàng triệu mạng người trên một sợi dây

Sợi dây đứt thì núi sông ngập máu!

Phải tính kỹ trước cung tên gươm giáo

Xương máu muôn dân không phải trò đùa

Góp lửa sáng hơn để ta nhìn thật rõ kẻ thù

Sức mạnh chúng ở đâu trong tột cùng ác độc

Chỗ vực thẳm nào ta chưa được học

Chỗ cạm bẫy nào chưa gọi thành tên

Chỗ chước quỷ nào chưa nhú bật mầm lên

Ẩn hiện giữa xanh vàng đỏ tím

Lửa hãy cháy lên cho ta thấy tận cùng gian hiểm

Để ta không ảo tưởng về mình

Để ta cặn kẽ thêm mỗi chiếc lá trên cành

Đã xanh được bằng bao nhiêu mưa nắng

Trận mưa lớn sấm sẽ là rất nặng

Và bầu trời vỡ ối một lần đau

Hỡi bạn bè tâm phúc, tâm giao

Ta chẳng khác nào người chèo thuyền lần đầu vượt bể

Chưa hiểu hết đá ngầm, sóng lớn

Chưa hiểu lốc xoáy cuồng phong

Chỉ có lòng thương dân làm cột buồm cao

Chỉ có chí diệt giặc Minh làm cánh buồm lộng gió

Muôn việc trên đầu chưa hình dung nổi

Đi chưa đến nơi sợ đường mất lối

Muôn sinh linh lạc kiếp bơ vơ

Kể từ khi nung chí lớn đến giờ

Đêm trũng xuống bởi bao nhiêu câu hỏi:

Ai sẽ là người tướng lĩnh cầm quân

Ai sẽ là người giúp ta làm mưu sĩ

Nơi nào đắc địa để dựng đồn dựng luỹ

Ai trông coi được việc lương thảo quân trang

Chiến trận xảy ra sẽ có thương vong

Ai người lo thuốc men chữa trị

Sắt thép lấy đâu để rèn vũ khí

Ai là người sản xuất cung tên

Khi quân hùng tướng mạnh lớn lên

Ta ra trận phải có voi, có ngựa

Phải có cả tàu thuyền vượt bể

Phải có thang cao, súng lớn công thành

Giải phóng đến đâu phải phủ dụ dân lành

Phải có kế sách lo việc ăn việc học

Ta nghĩ mãi vẫn còn trong vỏ bọc

Vẫn như gà dây nhợ mắc chân

Ta với danh nghĩa gì để tập hợp muôn dân

Không phải hô một tiếng là trở thành chủ soái

Lê Lai bảo “ Khi dòng sông chưa chảy

Chưa thể hình dung nước đến tự phương nào

Khe suối cũng chưa biết đổ về đâu

Chưa có lũ chưa biết dòng sông lớn

Khi mạch đất nứt ra mọi điều khắc rõ

Người khởi nghĩa cứu lê dân thống khổ

Dẫu thay trời cũng phải có tính danh

Khởi nghĩa để mang lại ấm no cuộc sống yên bình

Người là chủ soái phải định ra kế sách

Sứ mệnh ấy không thể là ai khác

Phải là lời khai sáng của Chúa Công

Nên theo thần, cờ nghĩa trương lên

Người hãy xưng danh Bình định vương Lê Lợi

Đó là mục tiêu cuộc khởi nghĩa này hướng tới

Đó cũng là sứ mệnh Người gánh trên vai

Thiên hạ bàn dân biết Chủ soái là ai

Thì họ mới dốc lòng đánh giặc”.

 

Lê Văn Linh bảo: “ Lê Lai nói phải

Còn người phân vân việc xây lũy xây thành

Xét thực tế của một cuộc chiến tranh

Theo thần nghĩ điều đó là thúc thủ

Lật nhìn xem những trang sử cũ

Thành Đại La có giữ được không ?

Thành Cổ Loa có gữ được không ?

Thành Thăng Long có giữ được không ?

Thành Tây Đô có giữ được không ?

Tan tác hết mà giặc không cần đánh !

Ngô Quyền có xây thành nào mà đại thắng quân Nam Hán

Lý Thường Kiệt có xây thành nào mà đánh tan ba

mươi vạn quân xâm lược Tống

Trần Thủ độ và Trần Quốc Tuấn có xây thành nào mà

ba lần đánh tan trăm vạn giặc Mông Nguyên

Ta khởi quân nơi ba bề núi, bốn bề sông

Phía Bắc có sông Bưởi, núi cao điệp trùng Tam Điệp

Đó là thành trì trời đất xây cho

Thượng nguồn Lỗi Giang có sông Luồng, sông Lò

Sông Luồng, sông Lò, Lỗi Giang bắt nguồn từ Ai Lao đổ xuống

Vững chãi gấp nghìn lần hào sâu, thành lớn

Phía nam phía đông có sông Lường, sông Bần, sông Chùy, sông Hép

Phía Bắc, phía đông có vùng Lương Sơn, Khôi Huyện

Phía Tây có Chí Linh, Phù Dinh

Phía Nam có Mục Sơn, Nưa Sơn, và vùng núi Kỳ Lân

vô cùng hiểm trở

Trước mặt ta là đồng bằng, là bể

Bao bọc ta điệp điệp trùng trùng

Nghìn dặm đến đây dẫu tướng mạnh binh hùng

Giặc sẽ bị lạc vào thiên la địa võng

Ta tha hồ tàng hình ẩn hiện

Đại quân dễ dàng chuyển đến chuyển đi

Nếu xây thành là tự đẩy mình vào thế lâm nguy

Tiến và lui ta đều bị động!

Nay ta đóng quân ở nơi rừng thẳm

Mai đóng quân ở cạnh triền sông

Di chuyển mau lẹ cũng là thế tấn công

Thế tự nhiên này trời đã cho ta đắc dụng

Sông núi của ta vững chãi hơn nghìn thành trì lớn

Nhưng thành trì nào cũng không bằng ý chí của muôn dân

Nghìn năm xưa, bà Trưng, bà Triệu có mấy vạn quân

Mà đánh tan hàng chục vạn quân Đông Hán?

Ngô Quyền có bao nhiêu quân mà đánh tan đội quân

Tùy –Đường thiện chiến

Lê Hoàn có bao nhiêu quân mà đánh tan tác

giặc Chiêm, giặc Tống

Một mặt các bậc tiền bối am hiểu tường tận

hình sông thế núi thiêng liêng

Nhưng quan trong hơn, các bậc tiền bối có

được sự đồng lòng trăm họ »

Ngô Kinh , Ngô Từ thưa:

« Chúng tôi người làm lụng

Từ tổ tiên quen việc cấy cày

Biết chỗ nông sâu, biết chỗ sình lầy

Nhìn nắng nhìn mưa biết mùa màng được mất

Biết đếm biết đong để dành ăn chắt

Xin Người giao cho lo việc quân lương

Phải khích lệ bản gần bản xa phát rẫy làm nương

Nhà lang nhà dân phải nhiều ngô nhiều lúa

Nuôi đại quân phải có nhiều kho chứa

Từ đồng bằng đến mường thấp, mường cao

Lương thực vụ này phải tích lũy vụ sau

Phòng thiên tai

Phòng cả khi giặc điên cuồng cướp phá

Nên phải có hệ thống kho dự trữ

Dù khó khăn, lòng quân không bị vỡ

Chủ soái tinh tường, xin tính kế dài lâu »

Bà Phạm Thị Ngọc Trần nghe kỹ nông sâu

Rồi từ tốn góp thêm tiếng nói:

«Thiếp là vợ của người chủ soái

Quán xuyến trông coi mọi việc trong nhà

Gạo thóc cháo cơm mắm muối tương cà

Con trâu con bò con dê con lợn

Nay Chúa Công mưu toan nghiệp lớn

Thiếp xin lo công việc hậu cần

Thiếp sẽ đi khắp thôn bản xa gần

Kêu gọi mọi người góp quân lương, khí giới

Thiếp sẽ cho người làm kho trữ muối

Sẽ động viên xa gần ủ rượu khao quân

Phát rẫy trồng bông để làm áo làm chăn

Xe đay, xe lanh để làm dây làm võng

Đánh giặc mạnh, phải trường kỳ kháng chiến

Không thể dàn hàng ngang ào ạt tiến công

Có lúc băng rừng, có lúc vượt sông

Có lúc đại quân chia năm bảy mũi

Những lúc ấy lương thực sao kịp tới

Đường xa nhiều ngày phải có lương khô

Thiếp sẽ cho người chế biến nhiều bánh gạo, bánh ngô

Thiếu xôi, thiếu cơm một tuần không bị đói

Thịt lợn, thịt bò, thịt thú rừng kiếm nhiều hun khói

Giữ quân không kiệt sức đường xa

Tướng công cho người hiệu triệu các vùng quê

Nhất định sức mạnh sẽ nhân lên gấp bội »

 

Nguyễn Chích, Nguyễn Thị Bành thưa cùng Lê Lợi:

« Thần xin làm một mũi tiên phong

Hãy nhìn xem dưới trướng Chúa Công

Lê Hiểm, Lê Lai, Lê Thạch, Lê Lôi

Đinh Liệt, Lê Lâm, Nguyễn  Thận, Lưu Trung

Trịnh Khả, Phạm Hoành, Phạm Vấn, Phạm Cuông

Những người này có ai không là tướng?

Nhưng đại quân đánh giặc không phải từ một hướng

Mà phải có bao nhiêu hướng giáp công

Có hướng ngựa voi thuyền chiến xung phong

Có hướng reo hò dụ quân giặc tới

Có hướng giấu mình ém binh chờ đợi

Có hướng hỏa mù làm kế nghi binh

Có hướng bao vây chủ lực công thành

Có hướng mai phục diệt quân tiếp viện

Thần xin được cầm quân nơi chiến tuyến

Thề không phụ lòng mong mỏi của chúa công

Diệt bạo tàn thu phục lại giang sơn

Rạng tiên tổ xứng danh Đại Việt »

 

Đinh Lễ thưa « Cuộc khởi nghĩa này là vô cùng to lớn

Không kém vua Đinh, không kém vua Trần

Đánh đuổi giặc Minh cứu nước, cứu dân

Không phải của riêng làng Cham, làng Chủa

Không phải riêng của sách Khả Lam Lê Lợi

Cũng không phải riêng của xứ Thanh Hóa quê ta

Của chung mọi miền đất nước gần xa

Chung dòng máu con Rồng cháu Lạc

Nhiều cây nứa góp lại thành bè lớn

Nhiều hòn đá dựng ngọn núi cao

Người thạo đất rừng, người hiểu sông sâu

Người thông sử cũ, người am tường vận mới

Phải hịch đi cả nước tìm người tài giỏi

Đang giấu tính danh trà trộn trong dân

Những quan quân thất thế của nhà Trần

Kẻ giả đi tu, người đang ẩn dật

Những quan quân nhà Hồ đang bị giặc Minh truy bắt

Đã thay tên đổi họ tàng hình

Nhưng trong lòng nuôi thù hận giặc Minh

Đang nghe ngóng chờ thời cơ đền ơn báo quốc

Cả những người học hành thi cử rồi mà chưa đỗ đạt

Vẫn ngầm nuôi chí lớn trong lòng

Mời được họ về góp sức góp công

Chúa công lo chi không thành nghiệp lớn ”!

 

Lê Lợi càng nghe những lời tâm huyết trần tình

lòng càng phấn chấn :

“ Cảm ơn tất cả chư đệ, chư huynh

Ta như người cảm được giải đúng huyệt

Như người trong bóng tối được mở trăm cánh cửa

Như dòng suối tắc được khơi thông tảng đá

Trán ta giờ đã bớt ưu tư

Tay ta mạnh như có trăm thanh kiếm

Lời chư huynh cho ta nhìn thấy biển

Trời không chỉ cho ta Hàn Tín, Trương Lương

Trời không chỉ cho ta Nguyên phi Ỷ Lan

Trời còn cho ta Yết Kiêu Dã Tượng

Trời còn cho ta bao nhiêu Trần Nhật Duật

Một lạy này xin cảm ơn trời đất

Nguyện cùng chư huynh đòi lại cơ nghiệp nước nhà”…

Những choé rượu cần được gọi mở ra

Bếp lửa nhà sàn được chất thêm nhiều củi

Lửa hồng lên như trái tim rừng núi

Tiếng cồng chiêng đồng vọng thung sâu

Gương mặt người như những vì sao

Ngời sáng niềm tin quanh chúa công Lê Lợi

 

NGUYỄN MINH KHIÊM

(Còn tiếp)

 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.