Chuyện ngôn ngữ: Mốt hay lỗi?

Vanvn- Một từ quá đa nghĩa như vậy, lẽ thường tưởng là người dùng nên tránh, để bớt đi những phiền phức nhầm lẫn! Vậy mà ngược lại, người ta dường như thích lao vào chính chỗ rậm rạp lôi thôi này! Thích theo mốt chăng? Hay là thích phạm lỗi?

Nhà phê bình văn học Lại Nguyên Ân

Từ vài chục năm trước, tôi đã thấy có hiện tượng này: trẻ con đi học mẫu giáo, vỡ lòng, và cả các lớp đầu bậc tiểu học ở vùng ven ngoại thành Hà Nội, chả rõ chịu ảnh hưởng của các cô giáo người ngoại thành vào dạy nội thành hay của ai, thường hay phát âm sai tổ hợp từ “mí cả/mấy cả”; cụ thể là thường nói thành “với cả”.

“Mí cả” hay “mấy cả” chỉ là khẩu ngữ, hàm nghĩa là “và”, là một cách kể thêm, tính thêm cái gì, điều gì đó vào cái đã có. Chẳng hạn:

– Em thích ăn táo mí cả xoài [táo và xoài].

– Em thích sách tranh mí cả truyện tranh [sách tranh và truyện tranh].

Người ta biết, “mí/mấy” chỉ là dạng khẩu ngữ, không phải là từ chuẩn mực.

Nhưng ở người nói giọng Bắc, “mí/mấy” có thể chuyển dạng là “với”; còn về hàm nghĩa thì “với” là một từ có quá nhiều hàm nghĩa.

Có “với” thực từ và có “với” hư từ!

Sách “Từ điển tiếng Việt” 2006 của Viện Ngôn ngữ học ghi nhận thực từ “với” (động từ, danh từ trong một số hàm nghĩa); ngoài ra cũng ghi nhận hư từ “với” trong ít nhất 7 hàm nghĩa liên kết khác nhau, chưa kể những tổ hợp như “với lại”.

Một từ quá đa nghĩa như vậy, lẽ thường tưởng là người dùng nên tránh, để bớt đi những phiền phức nhầm lẫn! Vậy mà ngược lại, người ta dường như thích lao vào chính chỗ rậm rạp lôi thôi này! Thích theo mốt chăng? Hay là thích phạm lỗi?

Chừng vài chục năm trở lại đây, các từ “với”, nhất là ở người nói giọng Bắc, thường được đệm thêm “cả” để trở thành “với cả”!

Có vẻ như chỉ nói “với” là chưa đủ, phải thêm “cả” cho rõ ý đồ của người nói! Cứ nghe những người dẫn chương trình truyền hình mà xem, cả những người bình luận thể thao, bóng đá nữa, hầu như tất cả các từ “với” có trong kịch bản đều được các MC nói thành “với cả”!

Kiểu “với cả” đang lây lan như mốt tại các diễn đàn công cộng.!

Trong khi những người nói giọng miền trong, dù giọng các xứ Quảng hay giọng miền Tây Nam Bộ, có khi nói “với” thành “zới”, cũng không bao giờ cần thêm “cả”, thì những MC giọng Bắc lại đi xa đến mức, từ “đối với” cũng bị thêm “cả” thành “đối với cả” thì mới thỏa mốt!

Tôi là người già, hơi sợ những thay đổi ngôn ngữ kiểu này!

Hiện giờ thì cách thêm “cả” vào “với” chưa xuất hiện ở dạng viết, chỉ mới thấy thể hiện ở dạng nói.

Nhưng cũng thật đáng ngại nếu rồi đây người ta nhất loại biến đổi:

“như hình với bóng” nói thành “như hình với cả bóng”;

“xung khắc như nước với lửa” nói thành “xung khắc như nước với cả lửa”;

“cãi nhau với bạn” nói thành “cãi nhau với cả bạn”;

“trứng chọi với đá” nói thành “trứng chọi với cả đá”

“được bầu với số phiếu cao” nói thành “được bầu với cả số phiếu cao”;

“tai họa ập đến với đất này” nói thành “tai họa ập đến với cả đất này”;

“căn hộ với đầy đủ tiện nghi” nói thành “căn hộ với cả đầy đủ tiện nghi”

Và điều đáng ngại đáng sợ hơn, là từ dạng nói, “với cả” sẽ đi vào dạng viết!

Quả thật, đấy không phải điều đáng mong đợi!

Ngày 6.6.2022

LẠI NGUYÊN ÂN

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *