Cẩn trọng ngôn từ “thời covid”!

Vanvn- Thú thật, tôi nghĩ mãi đến nay vẫn chưa hiểu cái nội hàm của cụm từ “bình thường mới” nghĩa là sao? Nhưng cũng chẳng thấy một cơ quan chức năng nào đưa ra cái định nghĩa cho dân biết là nội dung của “bình thường mới” là gồm những gì!

Nhà văn Trần Thanh Cảnh 

 Dịch Covid-19 đã gần ba năm hoành hành trên cả địa cầu chứ không riêng gì Việt Nam ta. Rốt cuộc thì loài người cũng nhận ra rằng, chẳng có cách gì mà diệt cho tiệt hết con virus quái quỷ gây bệnh kia. Bởi nó đã lấy luôn loài người làm vật chủ trung gian truyền bệnh rồi. Về nguyên tắc, nếu muốn loại trừ hết mầm mống gây bệnh dịch nào đó, ta phải diệt trừ cả vật chủ. Thế nhưng ở đây vật chủ lại là con người. Nhẽ, cứ ai có virus là mang đi “tiêu hủy”, như đã từng làm với cúm gà H5N1 hay dịch tả lợn châu Phi?

Vậy chỉ còn mỗi cách sống chung an toàn cùng nó mà thôi! Thế giới người ta chuyển cái quan điểm chống dịch Covid-19 từ “Zero Covid” sang “sống chung cùng Covid” rất đơn giản. Ở Việt Nam chúng ta, nhiều người thích gọi là thời kỳ “bình thường mới”. Thú thật, tôi nghĩ mãi đến nay vẫn chưa hiểu cái nội hàm của cụm từ “bình thường mới” nghĩa là sao? Nhưng cũng chẳng thấy một cơ quan chức năng nào đưa ra cái định nghĩa cho dân biết là nội dung của “bình thường mới” là gồm những gì! Họ cứ lờ đi. Ai hiểu sao thì hiểu. Nhiều nơi đã “bình thường mới” rồi nhưng vẫn nhấn mạnh chủ trương thực hiện “thông điệp 5K” trước đây của Bộ Y tế. Việc này, chính ông Nguyễn Văn Nên, Bí thư thành ủy TP Hồ Chí Minh cũng đã có ý kiến là không còn phù hợp nữa. Hồi mới nổ ra dịch, “thông điệp 5K” này xuất hiện với tần suất dày đặc mọi nơi. Từ truyền hình trung ương cho đến các tờ rơi, poster quảng cáo…

Lúc đó cái thông điệp đó cũng ít nhiều mang ý nghĩa. Nhưng nay cả nước cơ bản đã được bao phủ Vaccine; Chính phủ đã chủ trương chuyển trạng thái “Sống chung cùng covid” rồi mà họ vẫn cứ nhắc đi nhắc lại “5K” mãi thì thật khó hiểu! Khó hiểu cho cái tư duy của những người nói như học thuộc bài kia. Bởi nếu vẫn kiên quyết thực hiện “5K” thì làm sao mà phục hồi sản xuất, phát triển kinh tế được? Chỉ nói riêng một ngành du lịch thôi, liệu du khách có hứng thú nữa không khi mà thế giới đã công nhận Hộ chiếu vaccine và thực tế ở nước ta về cơ bản cũng không bắt phải “khai báo y tế” khi di chuyển từ vùng này sang vùng khác nữa? Ta phải chấp nhận rồi đây mọi người trên thế giới ai cũng nhiễm virus cả, chỉ có điều ai có triệu chứng bệnh thì đi chữa tại các cơ sở y khoa còn người bình thường chúng ta, hãy tăng cường sức đề kháng của cơ thể chống lại mọi loại bệnh tật khả dĩ, thế thôi!

Lấy ví dụ về qui định “5K” để thấy, sức mạnh của ngôn ngữ dù nhiều khi nó là sức mạnh của sự cứng nhắc và lúng túng, nhưng những điều vô nghĩa, thậm chí gây hại nó cứ lặp đi lặp lại nhiều lần khiến cho người nghe, đa số người dân tưởng rằng đó là những điều đúng đắn và nhắm mắt làm theo. Đấy mới là điều thậm nguy hiểm!

Gần đây trên thế giới người ta có dư luận nghi ngờ rằng, có một bộ phận truyền thông “bẩn”, cố tình thổi phồng mức độ, quy mô của dịch bệnh Covid-19 lên để trục lợi kiếm lời. Ngay tại Việt Nam, cái vụ kit test của Việt Á với chiến dịch xét nghiệm ngoáy mũi toàn dân cũng khiến chúng ta đặt nhiều câu hỏi! Thật may, các câu hỏi đang được cơ quan công an dần công bố, rồi đây tấm mặt nạ của của bọn bất lương sẽ bị bóc hết. Những kẻ mang danh “lương y như từ mẫu” mà hành động như những kẻ bất lương hút máu đồng bào sẽ phải trả giá. Không thể khác được. Nhưng xét về mặt ngôn ngữ, rõ ràng một thời gian dài họ đã thành công khi lặp đi lặp lại ở tần suất cực cao những cụm từ lệch lạc khái niệm hoặc đánh tráo khái niệm! Những câu chữ đã góp phần đánh sập ý chí kháng cự và lý trí tỉnh táo của con người ta một thời gian, vừa đủ để cho các thế lực bất lương tận dụng để làm giàu trên máu và nước mắt của người dân.

Và bây giờ, khi Covid-19 đang dần được công nhận là “bệnh đặc hữu” thì chúng ta lại thấy một cụm từ khá thời thượng, cũng xuất hiện với tần suất khá cao trên các phương tiện truyền thông là “Hội chứng hậu Covid”! Giống như mọi loại bệnh trên đời khi con người ta mắc phải, đều ít nhiều để lại hậu quả trên thân thể. Đơn giản nhất khi như chúng ta thái rau bị đứt tay, sát trùng băng dính vài hôm, vết đứt lành rồi không đau nữa nhưng cũng cần phải có thời gian kéo dài có khi đến hàng tháng mới làm cho vết đứt kia thành sẹo và mờ hẳn đi. Thời gian đó ta có thể gọi là “hậu đứt tay” (!).

Covid rõ ràng là một căn bệnh nguy hiểm, nó không chỉ tác động vào tế bào phổi mà thông qua sự làm tổn thương tế bào phổi khiến cho sự hấp thụ ô xi vào trong máu kém đi nên lượng ô xi đến nuôi các tế bào trong tất cả các cơ quan trong người ta đều kém đi, không đủ cho nhu cầu. Thế nên người bị bệnh thấy mệt mỏi và nhiều bộ phận tế bào sẽ bị tổn thương ít nhiều. Khi khỏi bệnh, cần có thời gian để hồi phục lại mọi chức năng hoạt động bình thường cho cơ thể. Đó chính là thời gian “hậu covid”. Về cơ bản cơ thể sẽ tự điều chỉnh là chính: ví như các tế bào phổi đã bị tổn thương, cơ thể sẽ tự sinh ra tế bào mới thay thế để cho phổi dần trở lại chức năng như cũ. Bởi thế những kẻ đang hào hứng nói/viết trên truyền thông về “Hội chứng hậu covid” với hàng tá sự “nguy cơ nguy hiểm” của người bệnh sau Covid thực sự là những luận điệu hết sức nguy hiểm. Bởi nó khiến nhân dân cả tin và sợ hãi đổ xô đến các phòng khám, bệnh viện để làm đủ thứ các chụp chiếu xét nghiệm y khoa mà phần lớn mơ hồ và vô bổ nhưng thực tế là mất một số tiền to vào túi của họ.

Dịch bệnh Covid-19 là nguy hiểm, nhưng khi lan mạnh đến nước ta thì hầu như những hiểu biết về thuốc và các phương pháp chống dịch, điều trị hiệu quả đã được các nước đi trước làm thành công, cập nhật và phổ biến toàn cầu rồi. Chúng ta chỉ việc lấy về áp dụng. Thậm chí là tham vấn trực tiếp các chuyên gia đầu ngành thế giới họ cũng sẵn sàng. Ngay cả ở trong nước ta, nhiều lương y có chuyên môn về dịch tễ cũng đã kiến nghị những giải pháp thiết thực, phê phán một số quan niệm và giải pháp kém hiệu quả mà hiện nay đã được thực tế chứng minh. Thế nhưng, thay vì lắng nghe và tham vấn, người ta lại cùng nhau đề ra những khẩu hiệu với ngôn ngữ sang sảng, hào hùng, khí thế… để chống dịch. Và kết quả thế nào thì nay đã rõ cả!

Trong đợt dịch bệnh Covid-19 vừa qua, trình ngôn ngữ “chống dịch” của không ít người có trách nhiệm xem ra có khá nhiều vấn đề. Nó không mang tính chuyên môn và động viên nhân dân, nâng đỡ tinh thần người bệnh, mà lại có tính chất hù dọa, răn đe, cưỡng bách. Những điều đó tác động dữ dội lên tâm lý người bệnh và tâm lý của cả xã hội. Y tế thế giới đã tổng kết: Trong điều trị bệnh tật thì tâm lý bệnh nhân chiếm đến 40% khả năng thành công. Vậy mà trên thực tế chống dịch ở nước ta vừa qua, cái 40% ấy nó đã ở chiều âm… Và tôi lại chợt nhớ, có một nhân vật nổi tiếng nào cũng đã nói: ngôn ngữ có sức mạnh của đại bác. Xin hãy cẩn trọng khi sử dụng ngôn từ trong mọi trường hợp!

TRẦN THANH CẢNH

Báo Văn Nghệ số 16/2022

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *